Download Firefox
Download Firefox

Monday, Jun 26th

Last update12:14:17 AM GMT

Profile

Layout

Direction

Menu Style

Cpanel
You are here ХУУЛЬ ХУУЛИЙН ХЭЛЭЛЦҮҮЛЭГ

ХУУЛИЙН ХЭЛЭЛЦҮҮЛЭГ

Сэтгvvлчдийг шоронгоор далайлгах Д.Дорлигжавын хууль

Dorligjav

“Дөрөв дэхь засаглал” хэмээх цаасан малгай өмсгөн хөөргөж, өөрсдийнхөө бvх төрлийн сурталчилгааг vнэ хөлсгvй, өдөржин, шөнөжин цацуулдаг Монголын улстөрчид эрх мэдэлд хvрэх замыг нь засч өгсөн хэвлэл мэдээллийн салбар, хэдэн муу ядуухан сэтгvvлчид рvvгээ эргээд ноцож, харцаараа хөдөлгөдөг болгохоор хамгийн хорлонтой хуулийн төсөл бэлэн болгочихоод сууцгааж байна. Энэ хаврын чуулганаар хэлэлцэн батлуулахаар шийдлийн Засгийн газрын Хууль зvйн сайд Д.Дорлигжавын яаравчлуулж байгаа Эрvvгийн болон Зөрчлийн тухай хууль батлагдвал өнөөдрийн ядуухан сэтгvvлчид эдийн засаг, санхvvгийн хувьд бvрэн дампуурахаас өөр ямар ч зам харагдахгvй болж байна. Ядаж байхад Засгийн газраас өргөн барьсан хуулийн төсөлд сэтгvvлчдэд Эрvv vvсгэж хорих хуулийн заалт ч багтаж байгаа. Хэдийгээр сvvлийн жилvvдийн замбараагvй их авлига, хээл хахууль, албан тушаалын гэмт хэрэгтнvvдийг удаа дараа илчлэн бичиж, олон цагаан захтнуудыг шударга шvvхийн өмнө аваачсан гавьяа өөр хэнд ч биш хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд, тэнд ажилладаг цалин багатай ч эр зоригтой, нийгмийнхээ өмнө хvлээсэн vvргээ нэр төртэй биелvvлж яваа хэдэн сэтгvvлчдэд хамаатай ч төр засгаасаа эхлээд, олон нийтийн сэтгэл зvй ерөөсөө л муу муухай бvхнийг сэтгvvлчдэд тохож, тэдний нэр хvндийг гутаан доромжлох агуу их компанит ажил орон даяар өрнөөд удаж байна. Ядахад яр гэгчээр нийгмийн бvх л муу муухай, хөшигний арын болж бvтэхгvй бvхнийг илчлэн гаргадаг өнөө хэдэн сэтгvvлч рvv одоо улстөрчид, төр засагтайгаа элбэж аваад дайрч эхлэхээр эргэлт буцалтгvй шийдсэн бололтой.

Учир нь Цагаан сарын өмнөхөн Хууль зvйн сайд Д.Дорлигжав Эрvvгийн болон Зөрчлийн тухай хуулийн төслийг УИХ-д өргөн мэдvvлсэн билээ. Эдгээр хуульд хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлтэй холбоотой маш ноцтой заалтууд тусгагдсанаас цөөн хэдэн баримтыг дурдъя.

Зөрчлийн тухай хуулийн төслийн 10.4.3-т “Мэдээлэх хэрэгсэл ашиглан сурвалжлага, мэдээ, тоймчийн нийтлэл болон зар сурталчилгааны бус хэлбэрээр зар сурталчилгаа байрлуулсан, тvгээсний төлөө мөнгө авсан бол хувь хvнийг 250 тооцооны нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг 2500 тооцооны нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох ял шийтгэнэ” гээд заачихсан байна. Өнөөдөр улс орны эдийн засгийн хvндрэлтэй, өдөр хоног арай ядан аргацааж байгаа нөхцөлд өдөр тутмын сонин, телевиз, богино долгионы радионууд чухамдаа зар сурталчилгаан дээр л аргацаан тогтож, чадан ядан vйл ажиллагаагаа залгуулж байгаа гэдгийг насаараа дарга хийж яваа Хууль зvйн сайд ойлгохгvй байж болно. Магадгvй тэр хvн баримт нотолгоо сайтай ганц мэдээ бичихийн тулд сонины сурвалжлагч өдөржин явган, нvцгэн шогшдогийг яагаад ч гадарлахгvй нь тодорхой. Ганц ярилцлага авахын тулд өрөөнийх нь хаалгыг өдөржин сахидаг сэтгvvлчдийн хагас сард авдаг цалингаар ганц, хоёрхон хоног хооллодог байж ч мэднэ. Гэхдээ эрх мэдлээрээ далайлган бvхэл бvтэн хэвлэл мэдээллийн салбарын дотоод vйл ажиллагаа, хэвлэн нийтлэх эрх чөлөөнд дур зоргоороо халдах эрх байхгvй.

Д.Дорлигжав сайдын өргөн мэдvvлсэн Эрvvгийн болон Зөрчлийн тухай хуулийн төсөлд vvнээс ч илvv бас нэгэн ноцтой заалт байгаа нь Зөрчлийн тухай хуулийн 10.4.1 дэх заалт юм. Тэнд “Сэрэмжлvvлэг зар сурталчилгааг тухайн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн нэвтрvvлгийн хөтөлбөрийг харгалзалгvйгээр холбогдох шийдвэрт заасан давтамжаар vнэ төлбөргvйгээр тvгээгээгvй бол хувь хvнийг 250 тооцооны нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг 2500 тооцооны нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох шийтгэл хvлээлгэнэ” гээд цагаан дээр хараар биччихсэн байна. Уг заалттай, заалтгvй бид сэрэмжлvvлэх мэдээгээ хангалттай бичиж, нийтэлж, нэвтрvvлж ирсэн. Vvнийг хуульчлаад байх шаардлага огт байхгvй. Vvгээр бол санаандгvй ганц мэдээ нийтлэхгvй орхиход торгуулж мэдэхээр байна. Гэхдээ уг заалт нь арай өөр зvйлд чиглэгдэж байна уу гэдэг хардлагыг төрvvлж байгаа нь эрх баригчид дуртай шийдвэрvvдээ гаргуулчихаад тvvнийгээ сэрэмжлvvлэх зар сурталчилгаа нэрээр хvссэн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээрээ явуулах эрхийг нээх гэж байна хэмээн сэтгvvлчид vзэж байгаа юм. Өнөөдөр улсын өмчид vлдсэн хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл ганц, хоёрхон бий. Бараг бvгд хувьд шилжиж, эзэд нь хэдэн сурвалжлагч, сэтгvvлчдээ ажилтай, орлоготой нэг юм чирээд явж байгаа. Гэтэл төрөөс хувь хишиг горьдолгvй өөрсдийгөө аргацаагаад явж байгаа хувийн өмчийн vйл ажиллагаанд төр шууд хутгалдан орох гэж байна. Бvр давраад шийдвэрvvдийг нь хэрэгжvvлээгvй тохиолдолд тооцооны нэгжээр торгоно гэдэг жигтэйхэн зvйл ярьж байгаа нь хэвлэл мэдээллийн хэрэгслvvдийн дотоод vйл ажиллагаанд дэндvv эрээ цээргvй хутгалдан орж ирж байгаа хэрэг юм. Тооцооны нэгж гэдэг нь ам.доллартай уялдуулан торгох гэсэн vг. Эдийн засаг хямрангуут сэтгvvлчдээ хvртэл ам.доллартай тэнцэх хэмжээний мөнгөөр торгож эхлэх нь. Энэ нь өөрөө хууль зөрчсөн vйлдэл бөгөөд хуульд "Монголдоо аливаа торгууль, худалдааг vндэсний мөнгөн тэмдэгтээр гvйцэтгэнэ" гээд заачихсан байгаа.

Тvvнчлэн Эдийн засгийн өршөөлийн хуульд авлигачдыг илрvvлэн бичсэн сэтгvvлчдийг 5-50 сая төгрөгөөр торгоно гэсэн заалтыг хvртэл оруулчихаад явж байна. Өнөөдөр Монголд авлига, хээл хахуульд хэн орооцолдож, хэдэн цагаан захтан өнөөдөр тэрбум, тэрбумаар хулгайлсныхаа төлөө хоёр гуравхан жил эрхээ хасуулсан болчихоод малилзсаар гарч ирж байгааг олон нийт харж л байгаа. Vнэндээ эдийн засаг нь элгээрээ хэвтчихээд босох тэнхэлгvй тийчилсээр байгаа Монголын улстөрчид, эрх мэдэлтнvvдийн булхай луйврыг өөр хэн ч биш өнөө муу хэдэн муу нэртэй сэтгvvлчид л нийгэмд хамгийн тvрvvнд дэлгэн тавьдаг. Тvvнийхээ төлөө хангалттай муу нэр зvvж, шvvх цагдаагийн байнгын vйлчлvvлэгчид болсоор байгаа нь Хууль зvйн сайд эрхэм Д.Дорлигжавт багадаад байгаа бололтой юм. Магадгvй Эрvvгийн болон Зөрчлийн тухай хуулийн төслийг Д.Дорлигжав сайд найруулан бичиж, гол санааг нь гаргаж ирээгvй байж болно. Гэхдээ Монголын нийгмийг эрvvлжvvлж, булхай луйвар бvхний эсрэг vзэг, камер, дэвтэрнээс өөр зэвсэггvй чин сэтгэл, залуу насны эр зоригоор унаж, босон тэмцэж яваа тоотой хэдэн сэтгvvлчийн эрх ашигт ноцтой хохирол учруулах дээрх хуулийг буцаан татах эрх нь тvvнд хангалттай бий.

Хуулийн дор бvгд эрх тэгш гэсэн уриа лоозонгийн шинжтэй тунхаглал ярьж суухаар хэвлэлийн эрх чөлөөг боомилон дарж, хэдэн муу сэтгvvлчийг ажиллах нөхцөлгvй болгох гэж байгаа Эрvvгийн болон Зөрчлийн тухай хуулийн ядаж л дээрх хэдэн ноцтой заалтыг авч хаях эрх мэдэл, хvсэл зориг Хууль зvйн сайдад байгаа болов уу гэж найдах л vлдэж байна. Эрх баригчид, улстөрчид, цагаан захтнууд дураараа авирлахын тулд сэтгvvлчдийг хуулийн заалтаар нухчин дарж хэвлэлийн эрх чөлөөгvй орон болохгvйн тулд Эрvvгийн болон Зөрчлийн тухай хуулийг эргэж сайтар нягтлахыг эрхэм Хууль зvйн сайдаас хvсч байна.

Эх сурвалж:

 

Top of Form

 

 

Шинээр төрөх "17 татвар" шударга ёсонд хэр нийцэх вэ?

Төр оршихуй дор татвар оршдог. Өөрөөр хэлбэл иргэн хүн төрдөө татвар төлөх үүрэгтэй. Тиймээс ч бид энэхүү үүргээ хэлбэрэлтгүй биелүүлсээр ирсэн. Ганц нэг хумсаа нуусан нөхдүүдийг эс тооцвол.

Харин төр засаг маань ард түмнийхээ төлсөн татварын хөрөнгийг хий хоосон үр дүнгүй зүйл зарцуулан эрх мэдэл сандайлсан хэсэг бүлэг хүний гарын салаагаар урсгаснаас улс орны эдийн засаг туйлдаад буйг нуух юун.

Тодруулбал энэ оны улсын төсвийн орлогоос 1.5 их наяд төгрөг сох дутсан. Үүнээс эхний хагас жилийн гүйцэтгэлээр татварын орлого 200 тэрбумаар тасраад буй. Нөгөөтэйгүүр энэ бүгд гадны хөрөнгө оруулагчдын итгэл алдарч хөрөнгө оруулалттай татсантай ч холбоотой.

Тиймээс өнгөрөгч өдрүүдэд УИХ-аар Монголд хөрөнгө оруулалт татах зорилго бүхий Хөрөнгө оруулалтын тухай болон Хөрөнгө оруулатлтын сангийн тухай хуулийг бусад дагалдах хуулиудын хамтаар батлаад буй. Гэтэл энэхүү Хөрөнгө оруулалтын хуулийн малгайн дор татварын шинэ хуулиудыг нууж дөнгөснөөр ирэх оноос бид 17 нэр төрлийн шинэ татварыг төлж магадгүй болоод байна.

Уг нь бид эдийн засаг хүндрэлтэй байгаа энэ үедээ гадаадын хөрөнгө оруулалт хэмээн туйлширхаас илүүтэйгээр үндэсний үйлдвэрлэлээ дэмжин өөрсдийн гараар баялаг бүтээх учиртай. Гэтэл хүндрээд буй эдийн засгаа сэхээхийн тулд ард түмнээсээ албадан татвар авах замаар төсвөө нэмэгдүүлэх нь. Тиймээс энэ бүхнийг тодруулбал:

 

1.      Хотын татвар. Нийслэл хотод амьдарч байгаа хэн бүхэн, үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж ахуйн нэгж бүрээс энэхүү татварыг авахаар хуулийн төсөл боловсруулагдаж байгаа. Ингэснээрээ тэд Улаанбаатар хотын хэт төвлөрөлтийг саармагжуулж, багасгаж дөнгөнө гэж үзэж байгаа. Гэсэн ч бүх үйлчилгээнээс татвар суутгана гэвэл татвар шингэсэн үнээр бараагаа борлуулах үйлдвэрлэгчдийг төр захиалан үнэ өсгөх гажиг тогтолцоог бүдүүлж мэднэ.

2.      Аймгуудын татвар”. Бүх аймгийн төв болон улсын чанартай хотод ажиллаж амьдарч байгаа иргэдээс татвар авахаар хуулийн төсөл бэлэн болгов. Бас л төвлөрлийг бууруулах, орон нутгийн хөгжлийг дэмжих гэсэн үндсэн зорилготой.

3.      “Үйлчилгээний татвар”. Энэ нь дээр хоёр татварын нэг хэсэг бөгөөд хязгаарлалтай. Тухайлбал аймаг, нийслэлийн аль нэгэн газар үйлчилгээ явуулсан тохиолдолд татвар төлнө гэсэн үг. Ингэхдээ үйлчилгээ авсан үнийн дүн дээрээ татвартай газраар үйлчлүүлсэнийхээ төлөө үйлчилгээний татвар нэмж төлнө гэсэн толгой эргүүлэм хувилбар.

4.      “Өв хөрөнгийн татвар”. Үр хүүхдүүддээ өвлүүлэн үлдээж байгаа үл хөдлөх болон хөдлөх хөрөнгөнөөс татвар авахаар бэлтгэжээ. Гэхдээ энэ төрлийн татвар нэлээд олон төрөлтэй байж болохыг сануулсан.

5.      “Бэлэглэлийн татвар”. Иргэд хоорондоо үл хөдлөх хөрөнгийг худалдахдаа бэлэглэлийн гэрээ хийж улсад нэг ч төрлийн татвар төлдөггүй нь буруу зүйл гэж үзжээ. Тиймээс бэлэглэлийн татварыг бий болгох аж.

6.      “Бэлгийн малын татвар”. Энэ нь инээдтэй бөгөөд басхүү сонирхолтой. Хэн нэгэн хүүхэддээ халзан цагаан хонь бэлэглэхдээ татвар төлнө. Хэрэгжүүлхэд ихээхэн төвөгтэй бөгөөд хэл ам дагуулж мэдэх ийм л зүйлийг шударга ёсонд нийцнэ гэж засаг үзэв.

7.      “Үнэт эдлэлийн татвар” үнэт эдлэлээ үр хүүхэддээ өвлүүлэн үлдээсэн ч гэсэн татвар авах нь.

8.      “Бэлэн мөнгөний татвар” үр хүүхэддээ бэлэн мөнгө өвлүүлж үлдээхээс ч улс хувь хишигээ авна.

9.      Хувь хүний орлогын албан татвар” Хувь хүний орлогын одоогийн албан татвар Монголд хувь хүний нийт орлогын 5-8 хувьтай байдаг нь хэтэрхий бага гэж үзэж байгаа бөгөөд дэлхийн жишгээр энэ 30 хувьтай байдаг аж.

10.  “Малчдын татвар” Малчин өрх, мал бүхий этгээдийн мал бүрээс татвар авах гэнэ. Ингэхдээ малын тоог нэг хонины толгойгоор  бодож тооцох аж. Харин үхсэн, алдсан малыг гамшгийн улмаас хорогдсон нотлох баримтыг үндэслэж татвараас хасч тооцох аж.

11.  “Утаа хаядаг машины татвар”. Нэг километр зайд явахад 120 грамм болон түүнээс их хэмжээний нүүрс хүчлийн хий ялгаруулдаг авто тээврийн хэрэгслээс авна.

12.  “Азын дугаарын татвар” Азын болон мөнгөн улсын дугаар хэрэглэж байгаа автомашины эзнээс татвар авдаг болно. Эсвэл ийм төрлийн улсын дугаарыг дуудлага худалдаанд оруулж төсөвт мөнгө төвлөрүүлнэ.

13.  “Нийтийн зогсоолын татвар”. Улаанбаатар дахь нийтийн зогсоолуудаас татвар авна.

14.  “Байгалийн бохирдлын татвар”. Нийслэлд нүүрс түлсэн айл өрх, аж ахуйн нэгжүүдээс Улаанбаатарын агаарыг бохирдуулсан гэх үндэслэлээр ихээхэн хэмжээний татвар авна. Хэрэв энэ тохиолдолд гэр хорооллын айл өрх бүр энэхүү татварыг төлөх нь зайлшгүй.

15.  “Хог хаясны татвар”. Хог хаясны хураамжийг нэмэгдүүлэхээр хуулийн төслүүдэд тусгажээ.

16.  “Гол ус бохирдуулсаны татвар” Туул голруу бохироо асгадаг арьс ширний үйлдвэрүүд, голд машинаа угаасан этгээдүүдийг журамлахад энэ хууль хэрэг болох нь гарцаагүй басхүү зайлшгүй.

17.  “Нүүрс олборлолтын татвар”. Нүүрс агаарыг ихээр бохирдуулдаг тул түүхий нүүрс олборлодог аж ахуйн нэгжээс килограммаар нь тооцож татвар авах гэнэ.

Мэдээж хууль хэрэгжээд эхэлсэн даруйд бид төлөх үүрэгтэй ч төлөх нь битгий хэл уншихаас ч инээд хүрэм адал сонин татварууд шинээр бий болох нь. Энэ тохиолдолд бид эдгээр 17 татварыг төлөх нь шударга ёсонд хэр нийцэх вэ? Таны бодол.

 

(Эх сурвалж Undesten.mn)

 


Ардчиллын ноён нурууг бөхийлгөх алхмаа эргэн хараач, Х.Тэмүүжин сайд аа!

Temujin

Уг нь хууль ёс гэдэг юм хүний үндсэн эрхүүдийг гишгэчин талхилах учиргүй байлтай. Гэтэл манай төр засгийн эрхмүүдийн ой тоонд ийм бурангуй байдлаар буудаг юм байна гэж харахаас өөр сонголт үлдэхгүй нь. Учир нь УИХ-ын гишүүн, Хууль зүйн сайд Х.Тэмүүжингийн УИХ-ын дарга З.Энхболдод өргөн барьсан Гэмт хэргийн тухай хуулийн төслийг харахад ардчиллын үндсэн гол тулгуур зарчимууд болох хүн бүр үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх, үг хэлэх,  хувийн өмчийн халдашгүй байдлаа хамгаалах зэргийг илтэд үгүйсгэсэн зүйл заалтууд хэдэнтээ орчихсон байх юм. Тэдгээрийг тухайлан өгүүлэхээс урьтан ардчилагчид ардчиллын  тухай хэдэн үг хэлэхэд дутахгүй нь бололтой байна. Юуны түрүүнд хүн бүрийн заяагдмал эрхүүд болох үг хэлэх, хэвлэн нийтлэх, шашин шүтэх, эс шүтэх, эвлэлдэн нэгдэх,  хувийн өмчийн халдашгүй байдал гэх зэрэг эрхүүдийг төр нь өөрийн хууль, тогтоомжоороо үгүйсгээд байвал тэр улсад ардчилсан засаглал тогтнож байж үзэхэд асуудалтай юм. Яахав, төр гэдэг бол түмний өмнөөс хариуцлага хүлээсэн хэсэг бүлэг хүмүүс гэдэг утгаараа Пакистаны Ерөнхий сайд асан Беназир Бхуттогийн нэгэнтээ хэлж байсанчлан   “Ардчилал бол өшөөгөө авах хамгийн дөт арга” хэмээх тодорхойлолттой хавьцаа очих хэмжээний зүйлсийг сэддэг байхыг үгүйсгэхийн аргагүй. Гэхдээ ёстой  нөгөө Уинстон Черчиллийн хэлсэн үгэнд байдаг шиг  хүн төрөлхтөн үүнээс илүү сайныг олж чадаагүй байна гэдэгтэй эвлэрэх ёстой мэт ч, манай эрх баригчид шиг хариуцлагагүй хандаж бол болохгүй баймаар.

Зүй нь ардчиллын ноён нуруу бол иргэний эрх чөлөөт байдал бөгөөд ардчилсан төр засгийн аливаа шийдвэр эцсийн эцэст иргэний эрх чөлөөт байдал, түүний салшгүй хэсэг болох иргэний эрх (civic right) болон эрх чөлөөг (freedom) бэхжүүлсэн байх учиртай ч, дээрх хуулийн төслөөс харахад юун тэр иргэний эрх чөлөөт байдал байх вэ. Харин ч хуулийг сахиулах нэрийдлээр иргэдийнхээ эрхийг төрийн машинаар нухчин дарах бодлого явж байна уу гэж хардахаар байгаа юм.

2002 онд Эрүүгийн хууль баталснаас хойш цаг үеийн тухайн нөхцөл байдал, нийгмийн шаардлагаас шалтгаалан уг хуульд хэд хэдэн удаа нэмэлт өөрчлөлт оруулсан бол Гэмт хэргийн тухай хуульд хүний эрх, эрх чөлөөний эсрэг гэмт хэргийн бүлгийг дахин судалж, юуны урьд хүний бие махбодь, сэтгэл санаа, өмч хөрөнгийн эсрэг идэвхтэй халдлага хийсэн хохирол учруулсан үйлдлийг тусгахаар оруулсан гэж байгаа ч, яг хуулийн төслийг нь үзэхээр эсрэг агуулга явж байна. Тухайлбал, тус хуулийн төслийн Наймдугаар бүлэг буюу Хуулийн этгээдэд оногдуулах ял гэсэн бүлгийг авч үзэхийн тулд заалтуудыг дэлгэрэнгүйгээр нь уншигчдадаа хүргэх нь зөв болов уу. Ер нь бол өөрийн хүч хөдөлмөрөөрөө өсч өндийж компани энэ тэр байгуулж, олон арван хүнд ажлын байр олгож, улсад татвараа төлж байгаа хэнд ч болов алдаж гишгэх эрх огтоос байхгүй болж байна. Жишээ нь, ямар нэг барилгын компанийн тухайн ажилчдын хариуцлагагүй үйлдлээс үүдсэн осол гарлаа гэхэд, баригдаж байгаа барилгын дээрээс унасан төмөр хүнийг гэмтээлээ гэхэд тухай компани хохирлыг барагдуулах нь зүй ёсны асуудал. Мөн тухайн компанитай хариуцлага тооцох нь зүй ёсны асуудал. Харин тэр компанийг татан буулгах, хувьцаа, хөрөнгийг хураах нь зүй ёсны асуудал мөн үү гэдэг асуудал гарч ирж байна. Харин одоо Гэмт хэргийн тухай Ерөнхий ангийн Наймдугаар бүлгийг хүргэж байна.

8.1 дүгээр зүйл. Хуулийн этгээдэд ял оногдуулах үндэслэл

 1. Энэ хуулийн тусгай ангид хуулийн этгээдэд ял оногдуулахаар заасан гэмт хэргийн шинжийг хуулийн этгээдийг төлөөлөх эрх бүхий албан тушаалтан шийдвэр гаргаж, эсхүл хуулийн этгээдийн ашиг сонирхлын төлөө хийсэн үйлдэл, эс үйлдэхүйгээр хангасан нь хуулийн этгээдэд ял оногдуулах үндэслэл болно.

2. Хуулийн этгээдийг төлөөлөн шийдвэр гаргах эрх бүхий албан тушаалтанд хуулийн этгээдийн нэрийн өмнөөс шийдвэр гаргаж, зөвшөөрөл өгч энэ хуульд заасан гэмт хэргийг бусдаар үйлдүүлсэн, эсхүл хуулийн этгээдийн ашиг сонирхлын төлөө өөрийн үйлдэл, эс үйлдэхүйгээр энэ хуульд заасан гэмт хэргийг үйлдсэн бол энэ хуульд заасан ял оногдуулна.

3. Энэ хуулийн тусгай ангид хуулийн этгээдэд ял оногдуулахаар заасан нь энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан журмын дагуу хуулийн этгээдийг төлөөлөн шийдвэр гаргах эрх бүхий албан тушаалтныг ялаас чөлөөлөх үндэслэл болохгүй.

4. Энэ хуулийн тусгай ангид заасан тохиолдолд хуулийн этгээдэд оногдуулах ялыг дангаар нь эсхүл давхардуулан хэрэглэж болно.

 8.2 дугаар зүйл. Хуулийн этгээдэд оногдуулах ялын төрөл

 1. Гэмт хэрэг үйлдсэн хуулийн этгээдэд дор дурдсан ял оногдуулна:

1.1. торгох;

1.2. хувьцаа, хөрөнгө, орлогыг хураах;

1.3. үйл ажиллагаа явуулах эрхийг тодорхой хугацаагаар хязгаарлах;

1.4. үйл ажиллагаа явуулах эрхийг хүчингүй болгох;

1.5. татан буулгах.

8.3 дугаар зүйл. Торгох

  1. Энэ хуулийн тусгай ангид заасан тохиолдолд арван сая төгрөгөөс арван тэрбум төгрөгөөр хуулийн этгээдэд торгох ялыг оногдуулна.

8.4 дүгээр зүйл. Хувьцаа, хөрөнгө, орлогыг хураах

 1. Хуулийн этгээдээс гэмт хэрэг үйлдэж бусдад учруулсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх, хор уршгийг арилгах зорилгоор гэмт хэргийн улмаас бусдад учруулсан хохирол, хор уршигтай тэнцүү хэмжээний хөрөнгө, орлогыг хуулийн этгээдийн хөрөнгө, орлогоос албадан гаргуулж хувьцаа, хөрөнгө, орлого хураах ялыг оногдуулна.

2. Хуулийн этгээдээс хураах хөрөнгө, орлогын хэмжээ нь тухайн хуулийн этгээдийн үндсэн хөрөнгийн тавин хувиас хэтэрч болохгүй.

3. Хуулийн этгээдийн удирдах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлдэггүй, эсхүл хуулийн этгээдийг төлөөлөн шийдвэр гаргаагүй, эсхүл хуулийн этгээдийн ашиг сонирхлын төлөө гэмт үйлдэл, эс үйлдэхүйгээр оролцоогүй хувьцаа эзэмшигчийн хувьд ноогдох хувьцааг хурааж болохгүй.

8.5 дугаар зүйл. Үйл ажиллагаа явуулах эрхийг тодорхой хугацаагаар хязгаарлах

  1. Энэ хуулийн тусгай ангид заасан тохиолдолд найман жил хүртэл хугацаагаар хуулийн этгээдэд нэг, эсхүл хэд хэдэн төрлийн үйл ажиллагаа явуулах эрхийг хязгаарлах ял оногдуулна.

8.6 дугаар зүйл. Үйл ажиллагаа явуулах эрхийг хүчингүй болгох

1. Энэ хуулийн тусгай ангид заасан тохиолдолд хуулийн этгээдэд нэг, эсхүл хэд хэдэн төрлийн үйл ажиллагаа явуулах эрхийг хүчингүй болгох ял оногдуулна.

8.7 дугаар зүйл. Хуулийн этгээдийг татан буулгах

 1. Энэ хуулийн тусгай ангид заасан тохиолдолд хуулийн этгээдийг татан буулгах ял шийтгэнэ.

2. Хуулийн этгээдийг татан буулгасан тохиолдолд энэ хуулийн 8.4 дүгээр зүйлд зааснаас бусад хувьцаа, хөрөнгө, орлогыг хураан авч төрийн өмчид шилжүүлнэ гэхчлэн заажээ.

Тэгэхээр эндээс харахад энэ хуулийн тусгай ангийг эрх бүхий албан тушаалтан зөрчсөн тохиолдолд хуулийн этгээдэд ял оногдуулах хүрээнд түүний эрхлэн үйл ажиллагааг нь явуулдаг аж ахуй нэгжийг торгох, хувьцаа хөрөнгө орлого хураах, үйл ажиллагааг нь тодорхой хугацаагаар хязгаарлах, үйл ажиллагаа явуулах эрхийг хүчингүй болгох, цаашилбал татан буулгах гэхчлэн яллагааг хуулийн төсөлд оруулсан байна. Хуулийн этгээдийг татан буулгасан тохиолдолд хувьаа, хөрөнгө, орлогыг хураан авч, төрийн өмчид шилжүүлнэ гэжээ.

Яг л  хуучин социалист нийгмийн үеийнх шиг хөрөнгө, хувийн өмчийг хураах тухай асуудлыг хуульчилахаар завдаж байгааг эндээс харж болж байна. Аливаа нэг аж ахуй нэгж, байгууллагын эзэнд ял оноогоод, дээр нь хувийн өмчийг нь хурааж байгаагийн цаана тэнд ажиллагсад ажилгүй болох дагаад олон өрх айл амьжиргаагаа залгуулж чадахгүйд хүрэх гэхчлэн давхар давхар олон хүнийг хохироосон олон ялтай заалт болоод байгааг хэлэх нь зөв биз.

Мөн нэг зүйлийг өгүүлэхэд Монгол Улсын үндсэн хууль нь өөрөө хувийн өмчийн халдашгүй байдлыг үгүйсгэсэн байгаа юм. Үндсэн хуулийн 16.3-д 3/ хөдлөх, үл хөдлөх хөрөнгө шударгаар олж авах, эзэмших, өмчлөх, өв залгамжлуулах эрхтэй.  Хувийн өмчийг хууль бусаар хураах, дайчлан авахыг хориглоно гэсэн байгаа ч, Төр, түүний эрх бүхий байгууллага нь нийгмийн зайлшгүй хэрэгцээг үндэслэн хувийн өмчийн эд хөрөнгийг дайчлан авбал нөхөх олговор, үнийг төлнө гэжээ. Тэгэхээр Төр, түүний эрх бүхий байгууллагад хувийн өмчийг хураах эрх байхгүй биш байна. Харин нэгэнтээ Гэмт хэргийн тухай хуулийн дагуу ял оноосон хуулийн этгээдээс эд хөрөнгийг нь хурааж байгаа бол оронд нь нөхөх олговор, үнийг төлнө гэсэн ойлголт байхгүй нь ойлгомжтой юм.

Хууль зүйн сайд Х.Тэмүүжингийн өргөн бариад байгаа хуулийн төслийн хуудууг харвал ийм маягаар олон асуудал гарч ирэх нь. Энэ талаар үргэлжлүүлэн хүргэх болно.

Б.Итгэлт (Эх сурвалж Yanaa.mn)

Цаг агаарын мэдээ