Download Firefox
Download Firefox

Wednesday, Aug 05th

Last update10:45:00 AM GMT

Profile

Layout

Direction

Menu Style

Cpanel
You are here НҮҮР Ил ба Далд

Ч.Жавзанчулуун Соркоктай бэкүний хатны айлдварыг “Сав Ертөнцийн Хууль –Гэгээрлийн Онол”-оор тайлжээ

1.  Адаглаад зуун мянган жилээс наашхи

   Монголчуудын хувь заяаны өрнөлийг багтаажээ

                                                                                                                       (цуврал 1)

Sudriin tailal

Өдгөөгөөс 800-аад жилийн өмнө буюу XIII зуунд бүтээгдэн, “дэмч”-дийн ой санамжаар өртөөлж ирсэн Сорхугтани бэкинү хатны айлдваруудыг ном болгон хэвлэж, нийтэд ил гаргаснаас хойш арав гаруй жилийн нүүрийг үзэв.

Эл судрууд нь Монголчуудын төдийгүй хүн төрөлхтний оюуны дээд өв гэдгийг нэг хэсэг нь ухаарч ойлгон, судалж, хүмүүст түгээхийг эрмэлзэж байхад бас зарим хэсэг нь учрыг нь сайн ухаж дийлэхгүй, үзэж уншсан нэг нь болохоор дотроо гайхсан болоод л өнгөрч буй нь нууц биш.

Гэтэл аз голлож, “Хөх Моногоуулын Ний – Хэмээр Бадраах Хутагтай Дөрвөн Нэүрит Их Засагийн Алтан Дээд Үнэний Аялгуу” судрын гүн утгасыг тайлан үгүүлсэн тайлал бүтээлийг олж авах завшаан тохиосныг уншигчидтай хуваалцахгүй байж яахин чадах.

Судрын тайлал ном хэвлэгдсэнийг сонсоод зохиогчийг зорьж очиход “урт чихт чи сонсоо юу? Би “Сав Ертөнцийн Хууль Гэгээрлийн Онол” номоо хэвлүүлээд тун удаагүй байна. Цөөхөн хувь хэвлүүлсэн болохоор бараг дуусах тийшээ хандаж байна даа” гэсээр угтав.

Бид хоёр хэсэг зуур яриа дэлгэв. Мэдээжийн хэрэг би түүнээс номондоо юу бичсэнийг сонирхов. Өмнө надад ноорог байдлаар уншуулж байсан “Бүх Дэлхийн Сав Ертөнцийн Хууль – Бумбын Эрины Шинжлэх Ухаан” хэмээх бүтээлээ хэвлүүлснээ хэлэв. Тэгвэл миний сонссон худлаа болох нь ээ гэж бодтол “золиг минь би чамд нэг ном бэлэглэлээ. Уншаад яахыгаа өөрөө мэдэмз. Би чамд бүрэн эрх мэдэл олгож байна. Чамаас өөр хүнд бол тийм эрх олгохгүй гэдгийг өөрөө гадарлаж байгаа байлгүй” хэмээн хошигнох, сануулахыг хослуулсан нь нэг утгандаа миний энэ номын тухай хүмүүст мэдээлэл хүргэх эрхийг чамд олгож байна гэсэн үг, бас нөгөө утгандаа бүтээлийнхээ үнэ цэнийг битүүхэн ойлгуулж байгаа нь тэр юм байна гэдгийг мэдэрч амжив.

                Залуу идэр насандаа сум, орон нутагт хариуцлагатай ажил алба хашиж явсан, харин одоо уул усаа түшин, малын зах бараадасхийж хэнд ч үл анзаарагдам эгэлхэн аж төрж буй энэ хүнтэй би өмнө нь хэд хэдэн удаа уулзаж, үлэмж сонирхолтой ярилцлагууд авч, сонинуудад нийтлүүлж байв.

                2009, 2010 онд “Нийгмийн толь”, “Зууны мэдээ” сонинууд түүнчлэн “Ховдын толь” сонинд нийтлэгдэж байсан “Дэлхийн дулаарал явагдах нь жам ёсны зүйл, озоны цоорхойг бүтээж болно”, “Хүн төрөлхтөн Оюун ухааныхаа хүчээр шалгарлыг давах болно” гэсэн гарчигтай ярилцлагуудыг уншигчид санаж байгаа байх.        

Номыг аваад үзлээ. Миний сонссон худлаа байсангүй дээ. “Сав Ертөнцийн хууль гэгээрлийн онол” хэмээх энэ бүтээлд нэгд Чингис хааны отгон хүү Толуйн хатан Сорококтай бекүни-гийн (зохиогчийн тайлснаар хатны нэрийг ингэж бичих ёстой юм байна) бүтээж, өвлүүлсэн “Хөх Моногоуулын Ний – Хэмээр Бадраах Хутагтай Дөрвөн Нэүрит Их Засагийн Алтан Дээд Үнэний Аялгуу” судрын тайлал болон “Сав Ертөнцийн Хууль Гэгээрлийн Онол” гэсэн хоёр номыг нэг боть болгон гаргажээ.

Бид хатны судрыг уншихад ойлгогдоод байх шиг санагддаг ч энэ бол өнөөгийн бидний сэтгэлгээний цар хэмжээнд тохируулсан өнгөц “хучлага”, “хальс”-ыг нь л харж мэдэрсэн хэрэг байж. Гэтэл тэр их суут хатан байнга шүлэглэсэн хэлбэрээр бичсэн эл судрыг туурвихдаа өнөөгийн биднийг уншихад өөрсдийнхөө оюуны хэмжээнд сургаал болгон ойлгож үлдэхүйц утга агуулгаар гадна өнгийг нь хучаад, бидний ухаж ойлгож дийлэхгүй “дээд оюун ухаан”-ы ойлголтууд, шинжлэх ухааны нарийн онол томьёлолуудыг утга агуулгын хэдэн давхаргыг нэвтлэж байж сая ойлгохуйц гүн далдад нууж үлдээжээ.

Чухам ингэж бүтээснийх нь гэрч бол хатны бүтээлийг бодис зүйн онол дээр тулгуурлан тайлсан “Сав Ертөнцийн хууль гэгээрлийн онол” бүтээл юм. Яагаад заавал хүн болгон гүйцэд ойлгож чадахааргүй, тусгай хүн тайлах ёстой байдаг юм гэж уншигч та гайхаж магад. Тэгэхээр сударт үгүүлсэн зүйл нь өөрөө оюун ухааны өндөр хөгжлийг шаардсан, өөрөөр хэлбэл дээд оюун ухааны түвшинд бүтээгдсэн зүйлүүд юм. (Энэ тухайд нэг жишээ хэлэхэд их зөнч Нострадамусын үлдээсэн бүтээлүүдийн утгыг тайлах гэж олон улсын эрдэмтдийн том баг ажилладаг шүү дээ)   Тиймээс тайлахын тулд тэр бүхнийг ухаж ойлгож чадахуйц өндөр түвшинд боловсорсон байна гэсэн үг. Боловсрох гэхээр хичнээн сургууль төгссөн, орчин цагийн шинжлэх ухааны салбарт эрдмийн ямар зэрэг, цолтой, эсвэл ямар томоохон ажил алба эрхлэдэг, эрхлэж байсан гэх мэттэй жишиж ойлгож болохгүй. Арай өөр ойлголт гэдгийг бас сануулах нь зөв байх. Би үүнээс хойш зохиогчийг байнга “ЭЛЧ” гэж бичих болно. Яагаад гэвэл судрыг ингэж тайлсан болохоор хатны судруудад хэдэнтээ айлдсан “элч” нарын нэг гэж үзэхээс өөр аргагүй юм. “Нууц түлхүүр”-ээр тайлах ёстой бас нэг шалтгаан байгааг энд одоо үгүүлэхээс зайлсхийв. Элчийн хэлснээр бол Сорококтай бекүни хатны судруудыг олон талаас нь мэрж, олон янзын түлхүүрээр тайлахад хүн төрөлхтний тэр тусмаа Хөх Монголын маань хувь заяатай холбоотой өөр өөр ай салбарын том нээлтүүд гарч ирэх ёстой юм байна.

Бидний үгүүлэн буй “ЭЛЧ” Ч. Жавзанчулуун гуай бодис зүйн онол буюу атомын задралын онолоор шинжлэх ухааны ойлголтуудынх нь эх сурвалжыг тайлж байгаа бол, Монгол суу ухааны Манукол акедемийн ерөнхийлөгч, судлаач доктор З.Бат-Отгон нийгэм, хүмүүнлэгийн ойлголтуудыг мөн л шинжлэх ухааны арга барилаар тайлж, тайлбарлаж байгаа. Харин нийслэл Улаанбаатар хот дахь “Гэрлийн Өргөө”-ний дайчид эл судруудыг эртний Монгол гүн ухааны хувьд “Чуман”-ы номын онолоор буюу БӨӨ-гийн ухаанаар тайлж байгаа ажээ.

Номонд юу үгүүлэгдсэн болохыг мэдэхсэн гэж уншигчид тэсэж ядаж буй нь магад. Гэвч энэ нэг, ганц удаагийн бичвэрээр тийм далай их бүтээлийн тайллын утгыг уншигчдад тоймлон ойлгуулна гэдэг бараг л боломжгүй гэмээр.

Ямар ч атугай эл бүтээлд адаглаад нэг зуун мянган жилээс наашхи Монголчуудын түүхэн хөгжил, хувь заяаны өрнөлөөс эхлээд түүхэн судруудад байдаг нэр уснуудын утгыг хүртэл тайлбарласан нь бий. Тухайлбал Чингис гэдэг үгийн утгыг ойлгохын тулд одоо бидний огт төсөөлөхгүй байгаа Монгол гүн ухааны онол, түүний үндэс улбааг мэдэх хэрэгтэй болно.

“Элч” энэ номондоо хамгийн түрүүнд судрын нэрийг тайлжээ. ХӨХ МОНОГОУУЛ гэдэг үг бол Бүхнийг өртөөлөн өрнүүлэгч ухаанаар гэгээрэл олсон гэж хэлсэн үг юм байна. Мон бол сүнс бие хоёр нэг байгааг илтгэсэн үг, Монгол гэвэл сүнсний гол гэсэн утгатай. Монгул гэвэл сүнслэг чанар доройтож, цогцос гээсний дараа доод шатлалд сүнс унах гэсэн утгатай. Харин Моногоуул гэвэл сүнс ба эзэн бие төгс боллоо гэсэн үг. Үндсэндээ бол МОНОГОУУЛ гэдэг нь ГЭГЭЭРЭЛ гэсэн утга ажээ. ХӨХ гэдэг үг нь язгуур оюун ухаан, ёс заншлаа бусад үндэстэнтэй холилгүй цэврээр авч үлдэж хэрэглэхийг илэрхийлдэг байна. НИИ – ХЭМ гэдэг нь бүх хүнд хэм өгөх гэдэг утгатай. ДӨРВӨН НЭҮРИТ гэдэг нь дөрвөн төрлийн НЭҮ буюу одоогийн бидний “хоосон чанар” гээд байгаа хүчин. ИХ ЗАСАГ бол Монгол бүхнийг өртөөлөгч нарын бие ба оюуны эс, ген заслын ухааныг томьёолон хэлсэн үг юм байна. Хүний бие ба оюуны эсүүдэд хэм өгч сэргээн засдаг байгалийн бус амин бодис буюу НЭҮ бодисууд байдгийг өнөөгийн шинжлэх ухаан нээгээгүй байгаа бололтой. Дөрвөн Нэүритээр бие ба оюуны эсэд хэм өгөхийг дөрвөн нэүритээр бадраах гэдэг хэмээн “ЭЛЧ” үгүүлсэн байна.

БӨӨ гэж юу гэсэн үг юм гэдгийг манай эрдэмтэд, сэхээтнүүд янз бүрээр хэлж байсныг нь олонтаа уншиж сонссон. Гэтэл энэ нь “Бүхнийг Өртөөлөн Өрнүүлэгч” гэсэн шинжлэх ухааны агуулагатай товчилсон үг гэдгийг онож мэдсэнийг нь одоо хүртэл олж үзсэнгүй. Тэрчлэн Монголчууд яагаад хөх толботой байдаг тухай ч олон янзын таамаглал бий. Тэгвэл эл номонд Монголчууд яагаад ийм хувь заяаг олсон, Тэр хөх толбонд юу агуулагдаж байдаг. Түүнийгээ хэрхэн авч явж, хамгаалж тэтгэж чадсан, цаашид биднийг ямар эгзэгтэй хувь заяа хүлээж байгааг нээж гаргасан байна. Хатны нэрийг элч тайлахдаа СОРКОКТАЙ БЭКҮНИ гэх нь зөв гэж үзээд, СОР гэдэг нь бүхний сор, тэргүүн гэсэн утгыг агуулах, КОК бол хөх өнгийг хэлсэн бэлгэдэл агуулсан үг. ТАЙ бол дээд эзэн гэсэн цол хэмээн ойлгох хэрэгтэй гэсэн байна.    

Номонд үгүүлсэн нь “...Өмнөх дэлхийн үед бидний эзэн Чингис хааны долоон дээд өвөг эцэг Бумбын шинжлэх ухааныг өөрсдөө хөгжүүлж, гарагын солилцлыг гардан хийсэн тул үр удам нь хөх толбот тамгатай төржээ..

.”. 21-р зуунд манай дэлхийнхэн бумбын эрины “эрчим судлал”-ын шинжлэх ухаан гэж юу байдгийг төсөөлөөгүй байхад Соркоктай хатан атомын онолын бүх задаргааг яагаад бичдэг юм. Ирээдүйн шинжлэх ухааны техник технологийн онол, генетик, сүнсний онол, тэр ч атугай гарагийн шилжилтийн тухай ингэж энгийн үгээр нууцлаж бичиж үлдээх ямар учир байв гэдгийг та нар маань эрэгцүүлж нэг бодох ёстой. Хойч үе бидний тархины сэтгэн бодох чадвар доройтож, амьтны төрх рүү ойртож байгаа гутамшигт байдлаас хэрхэн гарч болох тэр аргыг бидэндээ зааж өгөхийн тулд ингэжээ. Үүнийг хэлэхдээ “хохимой толгой хүртэл өрөвдөж уйлмаар болтлоо мунхарна” гэж айлдсан байдаг. Ганц жишээ дурьдахад Монголчууд дотор нь юу гэж бичсэнийг нь мэдээгүй байтлаа баринтагтай шашны сударт мөргөж, юу гэж хэлснийг нь ойлгоогүй ч тангуд хэлээр цээжилсэн тарни уншсан ламд мөргөж, дүрсэнд буулгаж тахьсан бурханд мөргөж, энэ их дээд шүтээнүүдийг “гурван эрдэнэ гэнэ хэмээн 16 үеийн турш итгэж, мөрдөж ирсэн. Гэтэл Монголын гурван эрдэнэ бол монын онол, атомын онол, гэр-ийн онол байсныг төсөөлөх ч үгүй болтлоо мартаж мунхарчээ.

Манж тэргүүтэн гаднын шуналт хувхай нар гурван эрдэнийн онолыг маань буруугаар эргүүлж, ухвар мөчид Монгол ноёд, хуврагуудын мунхаг шунахайг ашиглан, өөрсдөөр нь могой бариулж, ийнхүү өөрсдийнхөө оруулж ирсэн жаяг сургаалд мөргүүлж, шүтүүлсээр хэвшүүлжээ”.

Судрын тайллыг уншихад энэ мэт цочоож, гайхшируулам үгүүлэмжүүд олон тохиолдоно. Гэвч үнэнээс зугатаах аргагүй тул гадны үзэл суртахуунд, ЭЛЧ-ийн хэлснээр бол “буруу үзлийн “БОУЛИГА”-д хэтэрхий автагсад хэдий эмзэглэж, шаналавч, угтах ирээдүйг бодон, дээд оюунт хатны айлдварыг хүлээн болгоохоос аргагүй.

Бас номонд үгүүлснээс эш татвал “...Соркоктай хатан “Төрийн найман цаха аялгуу”-ндаа 1206 онд байгуулсан Их Монгол улсын Их Засаг-ийг

“Мэдэхүйн дээд нэүрит засгийг

Бодож дуурайж яваад олоогүй ажгуу

Манукол хүртэл мандаж явсан зүтгэсэн

Найман зуун мянган жилийн олз

Нэүрит үнэнээр байгуулсан ажгуу” гэж айлдсан байна. Найман зуун мянган жилийн өмнөөс бидний өвөг дээдис шинжлэх ухааныг гартаа авч эхэлжээ. Тэр үеэс 144-216 хүртэл нэүрит үнэн дээд бодисыг гартаа авсан байна. Ирээдүйг одоо байгуулдаг туяа судлалын шинжлэх ухааны сүнс солилцох эрдмээр туяаны хувиралд хөгжүүлж эхэлсэн онол нь шинжлэх ухааны суурь болдог ажээ. Атомын есөн задралаас нээж эхлэх үед гэрлийн хурдаар явуулдаг техникийг хөгжүүлэхийг “УЛ” шинжлэх ухаан гэдэг. Ул шинжлэх ухааны суурь дээрээс бодисыг бодитоор туяанд хувиргаж, бодит шинжлэх ухаан болгосон цагт хөгжлийн оргилд хүрэх боломжийг олдог байна. Энэ зам нь эртний Монгол гүн ухаанаар гэгээрлийн зам бөгөөд хүний амьдралыг мөхлөөс аврах зам юм. мөн “Төрийн найман цаха аялгуу”-нд айлдахдаа

“Хөх нуруутууд тавин мянгаас хол давсан илүү жилүүдэд

Сэрэхүйн дөрвөн улирлыг туулж, сэтгэхүйн нэүрит үнэнийг нээж

Мэндлэх ертөнц, бойжих тэнгэрээ олоод, мэдэхүйн мон тоба болсон ажгуу” гэжээ. Яг одоо 2013 он бол манай дэлхийн хөгжлийн манукол улирлын төгсгөлийн шатанд орох үе бөгөөд оюуны төвийн цагаан туяа, оюуны төв эрхис гарагийн гурвалжины 90 градусаас 91 градуст шилжих буюу арифметик прогрессийн хөгжлөөс геометрийн прогрессийн хөгжилд шилжих огцом эргэлтийн үе юм. Нэг ёсондоо Манукол улирал дуусаж, Бумбын эрин ба Хөх Моногоуул улирал эхлэх цаг үе тулж ирээд байна гэсэн үг. (Моногоуул гэдэг нь моныг голлохдоо атомын задралын зүй тогтлын дагуу эрэмбэлэгдсэн ГИС тогтолцоонд зохирох эрдмийг төгс эзэмшиж гэгээрснийг хэлнэ хэмээн ЭЛЧ тайлжээ. Моныг голлох гэж юуг хэлдэг ГИС тогтолцоо гэж юу болохыг энэ нийтлэлийг цааш унших явцад ойлгох болно)

Г.Төрмөнх

 

Ч.Жавзанчулуун Соркоктай бэкүний хатны айлдварыг “Сав Ертөнцийн Хууль –Гэгээрлийн Онол”-оор тайлжээ

Sudriin tailal

2.  Мухардалд орсон шинжлэх ухаанд ямар зам үлдэв

                                                                                                                                              (цуврал 2)

Түрүүчийг нь өмнө нийтлэгдсэн хэсгээс уншина уу!

Бид геометрийн прогрессээр хөгжих үеийг дуусахад хөгжлийн дөрвөн үеийг тууллаа гэсэн үг. Тэгээд дараагийн дэлхийд очно. Тавин мянгаас хол давсан жилд энэ дөрвөн улирлыг туулаад ирсэн нэг жишээг Соркоктай хатны айлдварын энд сая эш татсан хэсэгт үгүүлсэн байна.  

Мэндлэх ертөнц гэдэг бол гэгээрсэн хүний сүнсийг дээд оюунд суулгах болсныг мэндлэх ертөнцөө оллоо гэдэг. Тэгвэл долоон дээд өвөг маань тавин мянгаас хол давсан жилийн өмнө гарагийн солилцлоор мэндлэх ертөнцөө олж бидэндээ дээд ТНГР болжээ. “Бойжих тэнгэрээ олжээ” гэж бичсэн нь дээд тэнгэрийн ЖРЛГ жаягаар хэний тэнгэрт хэнийг мэндлүүлэхээ хариуцдаг болсон гэсэн үг.

Боданчу эр дэлтэй гөрөөс цаламдаж

Буман жилийн хүслийг биелүүлж, ноен болжээ” гэж их хатан бичсэн. “Дэлтэй гөрөөс цаламдаж”   гэдэг нь догшин сахиус нарыг орон зайд суулгаж, буман жилийн хүслийг биелүүлжээ.

Судрын “Түмэн настын үлгэр” гэдэг хэсэгт

“Есөн мянган жилийн тэртээ удамшилт гэн хижүүд

Алтай Хангай уулстай хар задын орон газар

Есөн мөрөнд цаг уур орон зай болж

Дэлхийн усны эхэнд байгалийн хүчин дор үржив” гэжээ. Бас “Дэмчийн тухай аялгуу”-нд  

“Нуур тээл, цав гашуун говь цөл нь Заан тэмээн хяруул, үлэг амьтдын орон байхад Их Моногоуул ухамсрын үр соёолж эхэлжээ” гэж бичсэн бий.

“Алтан дээд ГЭР – ИЭ”-нд

“Нуур тээл гашуунууд тал далайн заан хяруул үлэг амьдын орон байхад Алтайн Мангадай нар Мон ухамсартай, Өтүгэ боловсролтой, Бөө иэ тархитай, Бука тара кау эхт оройн дээд Гэр иэ тэй, хазаартай морин зарчимтай байжээ” гэж бичсэн бүгдээс үзэхэд есөн мянган жилийн өмнөөс энэ дэлхийд шилжилтээр 33 градус ба Өтүгэ боловсролтой, бөө гэгээн тархины онолтой, хазаартай морио унах хэмжээний сэтгэлгээтэйгээр буусан байна. Өтүгэ гэдэг нь хүн төрөлхтний оюун ухааны түвшинг тодорхойлсон нэршил бөгөөд тухайн эрин үеийг ч мөн тэр нэршилээр нэрлэдэг байж гэдэг нь анзаарагдаж байгаа байх. Өтүгэн цаг үед байсан бөө гэгээн тархины онолыг анх Толуй тайлж гаргаж тавьжээ. Буман жилийн тэртээ долоон дээд өвөг ертөнцийн орон зайд суух эрх авсан тул бидний дээд ТНГР тэр юм.

Иймээс бүхнийг өртөөлөн өрнүүлэгч ГЭГЭЭН ТАРХИ гэж хэлж иржээ. Тэр үеээс энэ “хөх толбо” эрхийг авчээ. Хэрэв бид одоо долоон дээд өвгийн хүрсэн түвшинд хүрэхийн тулд Бүхнийг өртөөлөн өрнүүлэгчийн ёс жаягийг авахгүй бол долоон дээд өвгөө дээд зэргээр гомдоож, дахиад хэзээ ч энэ эрхийг олж авах боломжгүй болно”, “...Зуун мянган жилийн тэртээд Моногоуулчууд гариг солилцох шилжилтийг удирдан хийж байж авсан энэ эрхийг, хойч үе нь үгүйсгэж өвөг дээдсийн айлдварыг үл ойшоовол, бөөгийн ёсоо голоод авахгүй бол дэлхийн аль нэг улс энэ шилжилтийг хийх эрх авав ч, оюун ухааны цагаан туяны шидийн хүчийг доод уналтанд унагах болно. Өөрөөр хэлбэл хүн төрөлхтний олсон бүх ололтийг үр дүнгүй болгох болно.

Хэрэв мунхаг руу улс үндэстэнээрээ гулсвал ТНГР заяанаас салдаг жамтай ажээ. Тэгвэл мунхаг руу гулсахын шалтгаан үндэс нь юу вэ? Үнэнээс эмээж, сэтгэлийн болон оюуны гэгээрлээс зайлсхийж, буруу үзэл, буруу бодол санаанд татагдан “булай”, “булхай”, “боулигай”-руу хальтран ороод түүндээ гэмшихгүй, засах хүсэлгүй болохыг ийн хэлж байна гэсэн үг. Эдгээр нь өмнөх түүхийн алдаа эндлийн сургамжийг байнга сануулж байгаа хэрэг бөгөөд “булай” гэж өөрийн улс орноос урваж гай учруулсан хүнийг, “булхай” гэдэг нь улс орон, хүн ардаа хохироож, өөрөө буруу замаар хөрөнгөжихийг, “боулигай” гэдэг нь бүр XIII зууны үеэс гарсан үг бөгөөд “бүхнийг олзлуулан ул идэгч гай” гэдэг үгсийн товчлол ажээ. Буруу онолоор ард олныг болон улс түмнийг мунхаглал руу гулсуулж, хижи гөрөөсний төрөлд ойртуулж, тархийг нь “амьтансаг” болгож байгааг “боулигай” гэж ойлгож болно хэмээн “элч” үгүүлсэн байна. Бас мунхаг руу гулсагчдын шинж тэмдэгүүдийг сударт айлдахдаа “хижи”, “хий үмүүн”, “хор”, “гэмтэн” “мунхаг” гэсэн байх ба хижи гөрөөсний арван гурван байдал хэмээн тодотгожээ. Судрын “Хижи гөрөөсний мунхаглал гэсэн хэсгээс эш татвал.

 

“Одоо бид их Моногоуул иргүнүүд, моныг голлогчид билээ.

Уг нь болбоос хижи гөрөөсний хүүхдүүд байсан билээ

Хорлож байж идэхийг хүсэгч гөрөөсийг хижи гэнэ

Булаацалдаж идэгч хижи гөрөөсийг хий үмүүн гэнэ

Хижи-гээс зорилгыг нь хасчихвал үлдсэн бие нь оул болму

Булаагдсаныг дээрэмдэн идэгч хижийг боулихай гэнэ

Идэхийгээ булаалгаж дассан хижийг булхай гэнэ

Хоолоо олоход хоосролыг ашиглагч хижийг булай гэнэ

Мунхаглалаас мунхаглал руу тэмүүлэгч хижийг хор гэмү

Арван зургаан гай гэмийн нэгийг хүсвээс гэмтэн гэмү

Мон амин чанараас айгч хижийг гул гэмү

Хэрэгцээ, сонголт, зорилгоо үл мэдэгч хижийг мунхаг гэмү

Энэ бүхүй арван гурван гэмт хижийг хар хижи гэнэ”   хэмээжээ.

Моногоуул бидний дээдис нар хүн биеэр амьдарч байхдаа шүдний махаар хооллож байж, шүлсээрээ ундлаж байж, хуруу хумсаа тайран байж, дэлхийн шинжлэх ухааны оргилд хүрч нэг ч эрсдэлгүй өөр гарагт шилжих шилжилтийн учрыг олсон бөгөөд урдах дэлхийгээс энэ дэлхийд”хазаартай морин зарчмаар”, нэр усаараа дуудалцах, овог угсаагаа ялгах хэмжээнд Өтүгэ боловсрол ба оюуныг тэтгэх 214 дүгээр елемент болох цагаан туяаг гурвалжны 33 граудст харгалзуулж шилжилт хийжээ. Гайхамшигтай том амжилт бөгөөд үүнийг “Моногоуул улсын аялгуу гэнэ” хэмээн “ЭЛЧ” үгүүлсэн байна.

     Хүн төрөлхтний оюун ухааныг оройлон удирдаж байсан Моногоуулын үр удам Монголчууд маань одоо хаана явна?

Их хатантаны айлдварт зөгнөн томьёолсончилон бид харийн далд бодлого, эзэрхийллийн харгайгаар мунхаг руу гулсуулах арганд баригдан, гансарч суух 500 гаруй жилийн турш дэлхийн шинжлэх ухаанд барууныхан шийдвэрлэх нээлтүүд хийв.

Демократ ертөнцийн атомын онолоо дэвшүүлж, Коперник тэнгэр эрхисийн хөдөлгөөнийг нээж, Бараун ертөнцийн хязгааргүйн тухай онолоо гаргаж, Галилей механик хөдөлгөөний хуулийн үндсийг тавьж, од эрхисийг 30 дахин өсгөх дуран авай бүтээж, Б.Бекон, И.Кант, Г.В. Гегел, Л.Фейрбах. К. Маркс, Ф.Энгельс, В.И Ленин. Алберт Эйнштен нарын нарын суутнууд төржээ.

Эрдэмтэн Менделеевийн оюун ухаанаар химийн элементүүдийн үелэх системийг бий болгож, улмаар ертөнцийг бүрдүүлэгч бодисууд дэс дараалан нээгдэв. Рентген туяа, электрон, радио идэвхт бодисууд ашигладаг болж, хийсвэрлэл загварчлах арга, логик, математик арга сэтгэлгээ нь электроник, кибернетик, тооцоолон бодох техникийг хөгжүүлж байна.

Нано технологи хөгжиж,эсийг өөрөөс нь төлжүүлэн ургуулах боллоо. Эгэл бөөмийн физикчид ертөнц хэрхэн бий болсныг мэдэхийг оролдож, коллайдер хэмээх хурдасгуур бүтээв. Сансар судлал, одот ертөнц олон мянган гэрлийн жилийн зайд хүрчээ. Энэ хүрээд шинжлэх ухаан мухардалд оров.

Дэлхийн шинжлэх ухааны нээлтүүдийг яагаад баруун европынхон, тэр дундаа еврей нар голцуу хийчихсэн юм бол гэж эрэгцүүлэн бодсоор, эцэст нь ертөнцийн дээд оюуны хүчнээс өгсөн хувь заяа юм байна гэж мэдэв” хэмээн “ЭЛЧ” бас үгүүлжээ.

Тэгээд мухардалд орсон шинжлэх ухааныг цаашид үргэлжлүүлж, ертөнцийг бодитоор танин мэдэх онолыг хаанаас олж болохыг эрэлхийлсэн байна. Айлаас эрхээр авдраа уудал гэгчээр энэ лут онолын үндэс нь өөрсдийн маань хэдэн зуун, мянган жилийн тэртээх өвөг дээдсийн ихэд чандлан нууцлаж үлдээсэн, өв эрдэмд байгааг мэдэж, гаргаж авах оньсыг нь арай чу ухаж олжээ.

“ЭЛЧ”-ийн тайлснаар ЧИН –ГИС гэдэг нэрийн ЧиН гэдэг нь атомын онолын задралаар орчлон ертөнц шүтэн барилдахуйд оршдог нь туйлын үнэн гэсэн ойлголт. Өөрөөр хэлбэл ертөнцийн чин үнэн хууль, зүй тогтлыг томьёолсон томьёолол. ГИС гэдэг нь гарагаас гараг хооронд бүх бодис электрон, протон, нейтрон, альфа, бетта, гамма болон өндөр хурдны гурван туяа ба атомын задралын төгсгөлийн эгэл бөөмсөөр, дээрхи бодисын байршлын дэс дарааллаар оршихыг томьёолон хэлсэн нэршил. Өөрөөр хэлбэл эл тогтолцоог ГИС тогтолцоо гэнэ. Энэ ГИС тогтолцоонд тохируулж зохион байгуулан, нэү монын (хүмүүний оюун ухааны хөгжлийн түвшинг нэрлэсэн нэршил, нөгөө талаасаа атом зүйн онолын нэг томьёлол) сүнс нарыг суулгасан ба цогцост бид нар тэдэнтэй харьцах үйл ажиллагааг үүнд тохируулсан байдаг. Энэ бол хүн ба орчлонг хариуцах ГИС зохион байгуулалт юм. Үүнийг ЧИНГИС онол гэдэг. ЧИНГИС онол дээр үндэслэн, нүүдлийн соёл хийж, эцэст нь гарагийн солилцол хийх нь ЧИНГИС таван байдал дээр түшиглэн явуулсан шинжлэх ухаан юм. Энэ шинжлэх ухааны ололтыг Чингис хаан гэж байна. Дээрхи бодисын тогтолцоонд зохицуулан байгуулсан ГИС бол сав ертөнцийн хаан юм байж. Энэ онолыг ээзмшсэн хүнийг тэр цолоор шагнадаг ажээ.

Мөн “ЭЛЧ”-ийн тайлсан “гэрийн онолт харилцаа”-ны тухай авч үзье. Соркоктай хатны сударт

“Өвсний үрийг хэн ч хариуцахгүй бол мал турму

Адуу сүрэг турваас хэм чу үсүн хомсдому

Зуун найман хэм чу үсүн зуу болоход

Зон олон бутарч улс оршму” гэсний Зуун найман хэм чу үсүн зуу болму гэдэг давхар утгатай. Хүн амьдралдаа адуу малаас долоон дороор удмын генээ хаявал сүнс ба цогцосыг тэгшитгэх үүрэгтэй 101-117 –ын хоорондох 18 элемент гажуудалд орж, (эдгээр нь хүний бие махбодийг болон тархи, зүрхний эд эсийг бүрдүүлдэг элментүүд бололтой) хүн өөрөө махчны төрхөд ойртож, гэмт хэргийн орон болсон нэгдэл үгүй улс болно. Нэг жишээ нь цус ойртолт ба үүнээс өөр олон шалтгаан бий. “Арван түгээмэл нь харшилдаж амьдрал нь үхлээр солигдму гэдэг нь генийн хэт доройтол бол амьдрал биш мөхөл юм. Генийн доройтлоос болж сэтгэхүйд өөрчлөлт орж, ааш зан хүртэл хувьсаж, хөдөлмөрөөр олох орлогыг чамлаж, хийсвэр аргаар амьдрах тэмүүлэл үүсэж, хүн гөрөөс адил сүйтгэж хоолоо олж идэж эхлэнэ. Тэгвэл

“Хүнийг эдэд захируулваас хижи байхаас ч яахав

Эдээр удирдах хэмээх эгэлгүй мунхаглалыг яанам бэ

Амьгүй амьтдыг захируулчихаад удирдагч гээд яана вэ..

Хэл хилтэй улс хаантай боловч

Нэүрит Засаг үгүйд хүмүүний цуглуулга

Хэрүүлийн далай уруулын уранхай

Амьтнаас үл ялгагдагч төрийн хэрэг шийдвээс

Ахуйт төр иргүнийг гутаамой

Хар амиа бодогч худалч, булхай хамаг улсыг сандаргах болмой” гэж шүлэглэсэн нь Эдэд захирагдсан, баг зүүсэн ардчилал яг таарч байна. Жинэхэн ардчиллыг юу гэж хэлсэн байна гэвэл

“Цагдах шорон, тахал, тамлал, доройтол үгүй

Цаг бусын үхэл, өвчин, ган,зуд үгүй

Моныг голлож, Моногоуулаар амьдрахыг эрх эдлэхүй гэнэ гэсэн байна.. (Моныг голлох гэдэг нь хөгжлийн хувьд оюунт биеийг буюу сүнсэн биеийг зөв голлож хөгжих, Моногоуул гэдэг нь моныг голлохдоо дээр өгүүлсэн ГИС тогтолцоонд зохирох эрдмийг төгс эзмшиж гэгээрснийг хэлнэ хэмээн ЭЛЧ тайлжээ) ЭЛЧ цааш нь үгүүлэхдээ “Ардчилал бол эрх эдлэх гэдгийн хөрвүүлэг үг юм. Өнөөдөр авлигатай тэмцэж байна гэж нэрлэж байгаа үйлдлээ ардчиллын төлөө тэмцэж байгаа баатарлаг үйлс болгоод л хашхираад байцгаах юм. Авлигал үүсэх үндсийг хэн тавьсан бэ. 23 жилийн тэртээд өмч хувьчлах гээд бүх хяналтыг буулгасан. Тэгээд хийснээ нураасаар өнөөдрийг хүрэв. Авлигач булхай төрлөө гээд олон шорон байгуулдаг нь ямар төрийн ухаан бэ? Өөрөө төрүүлчихээд үр хүүдээ өөрөө цаазлах ажил нэмдэг ямар ардчилал вэ? Төр барих ямар гүн ухаан бэ? Хөгжиж байна гээд идэвхгүй үндсэн хөрөнгөтэй хөөцөлдөх нь ямар дэвшил вэ? Улаанбаатар мэт хот руу бүхнийг цуглуулах нь ямар ирээдүйг зөгнөж харсны шинж билээ? Утаа тортогт мансуурсан мансуурлаас салах гээд урагдсан хуучин дээлийг шинэ даавуугаар нөхөх адил хөрөнгө цацаж шамшигдуулан өөрсдийгөө хуурч байгаа нь ямар алсыг харсан бодлого вэ? Газрынхаа эрдэс баялгийг ард олноосоо дайжуулж, гулсуулна гэдэг нь бусдын дор итгэл олох гэсэн булхай биш үү? Төр барих дээдсийн ухаан, үндэсний өв заншлаа хөсөр гишгэж, даяаршил хэмээн дэвж, дэвхцэх нь ямар ардчилал билээ? Энэ бол миний үзэл. Гэвч төр маань эргүүлээд алдаагаа чимх чимхээр засаж байгаа нь яамаа даа” хэмээн ЭЛЧ үгүүлсэн байна.

Судрыг тайлсан “ЭЛЧ”-ийн тайлалд энэ мэтчилэн эмзэглэмээр, гайхаж цочирдмоор зүйлс олон байгаа гэдгийг дээр сануулсан. Гэвч үнэн үг гашуун боловч тустай гэсэн өвгөдийн сургаал буйг санаж, хүлээж авахаас аргагүй бололтой. “ЭЛЧ”-ийн зарим нэг ийм хатуу үгний цаана Монгол түмнээ, улс үндсээ гэсэн халуун хайр, энэрэл нуугдаж байгаа нь ч ив илхэн.

Энд би тухайн тайлал судраас энд тэндээс нь өөрт аль ойлгомжтой, ойр дөт санагдсанаас эш болгон сонгож оруулж байгаагаас гадна, номонд юун тухай үгүүлснийг өөрийн мөхөс оюуны хэрээр улбаалан дамжуулахыг хичээж буй билээ. Алдаа эндэл байваас залруулан ойлгохыг мэргэн уншигчид та бүхнээс хүсье.

                                                                                                                                                      (Үргэлжлэл бий)

Г.Төрмөнх

 

 

 

 


 

Азгүй бас азтай Н.Энхбаяр

enkhbayarӨнгөрсөн хоногуудад цахим ертөнцөөр аялагчдын нүдийг хужирлаж, үг хэлийг нь уралцуулсан нэгэн фото түгсэн нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн асангуудтай буюу  П.Очирбат, Н.Багабанди нартай зэрэгцэж суугаад авахуулсан зураг байв. Энэ мэдээллийг түгээгчид зургийнхаа дор бяцхан хэлэлцүүлэг өрнүүлсэн нь “Энэ гурвын дунд хэн байхгүй байна вэ” гэсэн асуулт хариултын “уралдаан” байлаа. Манайхан ч цахим

“Үнэн биш” - Үнэн

tusgaizubҮнэн бус нь үл мэдэгдэх хэрүүл хэлцэл, хий үзэгдлүүдийн дунд одоо цагийн Монголчууд амьдарч байна. Эх нутаг минь худалдагдаж дууслаа гэж иргэний хөдөлгөөнийхөн хашгиралдаж байхад, эрх баригчид хэдхэн том стратегийн орд газар, Хятад руу тавих төмөр замын тухай ярьж ард түмний толгойг эргүүлнэ. Төвийн зарим аймгууд газар нутгийнхаа ихэнхийг бүр 70-80 хувийг лиценз буюу тусгай зөвшөөрөл хэмээх “мангас”-ын аманд

Ховдын сонгууль мөнгөнд умбаж байна

2012 оны УИХ-ын сонгууль урьд урьдынхаас илүү хүчтэй бас өрсөлдөөнтэй болж байгаа нь хэн хүний нүдэнд илхэн. Тэр дундаа Ховд аймаг буюу 16-р тойрог бусдаас онцгой бас өрсөлдөөнтэй байна. Учир нь хөрөнгө мөнгө, бэл чинээгээрээ гайхуулсан олон нэр дэвшигч энэ тойрогт өрсөлдөж байгаа нь ёстой л мөнгөний сонгууль болж байгааг харуулж байна. Энэ нь ч тэдний сурталчилгааны явцаас тодхон харагдана. Үнэтэй машин хөлөглөж, алдартан, цолтон гавьяатнуудаар өөрсдийгөө хүрээлүүлэн хоосон үгээр магтуулах

Барилдааны талбар дахь далд гар ..

80 жилийн ойг солгой өнцгөөс, гярхай дурангаар...

80 жилийн ойн баяраар 512 хүчит бөхчүүд зодоглосон нь манай аймгийн түүхэнд анхдагч болж байгаагаараа онцлог. Улсын гарьд Баяржавхлан, улсын заан Ч.Батзориг, Ц.Мягмарсүрэн, улсын харцага Амартүвшин, Ц.Содномдорж, Бямбажав, Г.Алтангэрэл, улсын начин Батзаяа, Б.Заяамандах, Цогбаяр нарын улсын цолтнуудаас гадна аймгийн цолтой

Төв барааны зах байдгаараа л байх уу?

-Та, бидний халааснаас хумслах 50, 100 төгрөг хаашаа орж юунд зарцуулагддаг юм бол-

Өнөөдөр Ховд аймгийн бизнtub_baraanii_zahес эрхлэгчдийн гол худалдааны талбар болсон төв бараан захад өнгө үзэмж, эрүүл ахуйн шаардлага талаасаа нэг их гайхуулж гийгүүлээд байх зүйл алга. Энэхүү зах нь гурван хэсэгт хуваагддаг бөгөөд тус бүр өөр эзэнтэй. Хойд хэсэг буюу гурилын зах, төв хэсэг буюу бараан зах, урд хэсэгт байрлах техникийн зах зэргээр хэсэгчилэн хуваан эзэмшдэг байна. 

Ирээдүй цаг руу аялах боломж

Б.Галаарид (Сэтгүүлч, зохиолч, далд үзэгдэл судлаач)

Гоц үзэгдэл сонирхон судлаач Д.Батсуурь ховсын тусламжтайгаар хүмүүсийг регресс хийж өнгөрсөн цаг руу аялуулсан талаар би өмнө нь бичиж байсан1. Тэгвэл энэ удаад прогресс буюу ирээдүй цаг руу аялуулсан талаар нь өгүүлье. Чингэхийн өмнө прогресс гэж юу болох талаар тодруулга хийх нь зүйтэй санагдана.

Хүн төрөлхтний мөнхийн мөрөөдлийн нэг нь ирээдүй цаг руу хийх аялал гэж хэлж болно. Уг нь хүмүүн төрөлтүүд оюун ухааны онцгой чадвараа алдаагүй байсан тэр цаг үед өнгөрсөн, ирээдүй рүү аялах нь тийм ч гайхалтай зүйл байгаагүй бололтой. Харин хүмүүн төрөлхтөн оюунлаг чанараа гээж, онцгой мэдрэмжээ алдах нь нийтлэг болсноос хойш ингэж аялах, өнгөрсөн ирээдүйг үзмэрчлэх боломж гагцхүү дээд хүчний ивээлээр уугуул чадвараа авч төрсөн цөөн хэдхэн далдыг харагч, гоц чадвартнуудад заяадаг болсон бөгөөд үлдсэн хэсэг нь тэдэнд үргэлж сайн сайхнаар хандаж байсан гэвэл худал болно. Тэднийг муу ёртон, нүгэлтэн гэж үзэж жигшиж цэрвэх, дөлж тойрох төдийгүй алж шатаах ч энүүхэнд байв.

Ховдын Толь Шинэ дугаар гарлаа

    Khovdiin-toli

Ирээдүйн Толь шинэ дугаар гарлаа

ireeduin-toli

Бизнес Толь шинэ дугаар

biznes-toli

ТАНЫ СОНОРТ

galdaТүүхэн хүмүүн

Цаг агаарын мэдээ