Download Firefox
Download Firefox

Monday, Jul 13th

Last update10:45:00 AM GMT

Profile

Layout

Direction

Menu Style

Cpanel
You are here МЭДЭЭ Тэргүүн нийтлэл ТЭРГҮҮН НИЙТЛЭЛ Эдийн засгийн хямрал уу, оюун санааны хомсдол уу?

Эдийн засгийн хямрал уу, оюун санааны хомсдол уу?

  • PDF

Тоймчийн байр суурь

Homs

Нэг:Улс ба төрийн өнөөдрийн байдал

Эдийн засгийн хүндрэл хямрал, ажилгүйдэл ядуурал, орлогын хомсдол газар авсан энэ үед ээлжит сонгуулийн хугацаа тохиов.Төсвийн байгууллагууд дөнгөн данган цалинтайгаа үлдэж, бусад төрлийн бүх санхүүжилт зогссон, хөрөнгө оруулалт хумигдаж, үндсэндээ зогсонги байдалд орсон, бизнесийн орлого ихээхэн буурсан гэхчлэн таагүй байдлууд хэзээ арилах вэ гэдэг хамгийн чухал асуулт болж байна. Улс орны эдийн засгийн байдлын тухай судлаачдын гаргасан сүүлийн үеийн судалгааны тоймоос үзвэл сүүлийн дөрвөн жилд /2012 оноос хойш/ төсвийн нийт хуримтлагдсан алдагдал 4.2 их наяд буюу 2.6 тэрбум орчим ам доллар-т хүрч, төсвийн алдагдлыг цаашид санхүүжүүлэх боломжгүй болсон хийгээд 2016 оны төсөв 0.9 их наяд төгрөгийн алдагдалтай байхаар тооцогдож буй нь нөхцөл байдлыг улам бүр хүндрүүлж байгаа аж

Түүхий эдийн үнийн болон гадаад хөрөнгө оруулалтын жил дараалсан бууралт, төгрөгийн ханшийн уналт зэргийн улмаас орлогын тасалдал, үүссэн. Үүнийг шийдэх зорилгоор Засгийн газрын бонд гаргасан ч нэмэр болоогүйгээр барахгүй, төсөв байнгын алдагдалтай болж, Засаглалын дархлаа суларч, эдийн засаг сульдсан .

Нийт урсгал зарлага дахь зээлийн үйлчилгээний төлбөрийн хувийн жин өссөөр 2010 онтой харьцуулахад 22.7 дахин нэмэгдсэн, 2016 онд энэ төрлийн зарлагын 15.9 хувийг зээлийн үйлчилгээний төлбөрт зарцуулахаар байгаа нь банкуудын хувийн хэвшилд олгох зээлийн хэмжээг бууруулахад нөлөөлсөн. 

Тэрчлэн 2016 оны улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын 71.4 хувь буюу 316.5 тэрбум төгрөгийн өртөг бүхий 450 төсөл, арга хэмжээ нь өмнөх онуудад эхэлсэн дутуу ажлуудыг гүйцээх төслүүд байгаа. 2015 оны нэгдсэн төсвийн зарлага тухайн оны эцэст 60 гаруй хувийн л гүйцэтгэлтэй гарсан (Нээлттэй нийгэм форумаас хийлгэсэн Монгол улсын 2016 оны төсвийн тойм судалгааны дүн)

Улсын гадаад өр 2015 оны жилийн эцсийн байдлаар 21,6 тэрбум ам.долларт хүрч, ДНБ-д эзлэх гадаад өрийн хэмжээгээр дэлхийд хоёрт жагсаж байгаа, арилжааны банкуудын чанаргүй буюу эргэн төлөгдөх боломжгүй зээлийн хэмжээ нийт зээлийн 7.6 хувь буюу 960 тэрбум төгрөгт хүрч, банкууд тэр хэмжээний алдагдал хүлээх болсон. Ийм нөхцөл байдал үүсээд байхад Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газар урт хугацаатай зээл авч, богино хугацаатай зээлээ төлөх бодлогоо зарласны дараа хятадаас 7.5 хувийн хүүтэй зээл, дахиад 2016 онд олон улсын санхүүгийн байгууллагуудаас нэг тэрбум гаруй төгрөгийн зээл авсан. /Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслийн мэдээлэл/

Мөн Оюунтолгойн уурхайг барьцаалан Дубад очиж гэрээ хийсэн ба эндээс 6.0 миллард долларын зээл авсан ч үүнийхээ улмаас улсаа 2.0 тэрбум гаруй долларын алдагдалд оруулсан нь баримтаар.нотлогдсон. Оюутолгойн хөрөнгө оруулагчдын Монголыг цөлмөх зорилгоор явуулж байсан санхүүгийн луйврууд илэрсэн ч түүнийг нь ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэг ямар ч зөрчилгүй байсан мэтээр хуйвалдан тохирох замаар гэрээнд гарын үсэг зурсан. Энэ нь гадаадынхан мөнөөх луйвраа үрэлжлүүлэн явуулах боломжийг олгосноор барахгүй, гэрээг цуцлах бараг боломжгүй байдлаар асуудлыг зохицуулахад нь тус болсон.. /Шудрага ёс эвслийн хэвлэлийн бага хурал дээр сангийн сайд асан Ч.Улаан нарын хийсэн тайлбар мэдээлэл/

Өнөөдрийн байдлаар авсан зээлээ хэрхэн эргүүлж төлөх, алдагдлаа яаж нөхөх тухайг бүү хэл өмнө нь авсан өр зээлүүдээ ямар аргаар дарах талаар тоймтой тооцоо судалгаа байхгүй гэх мэт мухардмал асуудлуудтай улс орон маань орооцолджээ. .

Хоёр: Өөрсдөөс шалтгаалж байгаа нь юу вэ?

Тэгвэл Ховд аймагт байдал ямар байна вэ? Ховд аймаг маань 2013 онд ажлын үзүүлэлтээрээ улсад тэргүүлж сайхан амжилт үзүүлсэн бол энэ 2016 онд сонгуулийн өмнөхөн төрийн дээд шагнал Сүхбаатарын одонгоор шагнуулав. “Улс орны хэмжээнд эдийн засгийн хүндрэл үүсч, бэрхшээл нүүрлээд байхад Ховд аймаг л харьцангуй сайн байна” хэмээн аймгийн Засаг дарга байнга ярьдаг нь чухам энэхүү шагнал урамшлаар батлагдаж байх бололтой.

Тэрээр урьд онуудад буюу 2008, 2009 оноос эхэлсэн томоохон хөрөнгө оруулалтууд үргэлжилж, зам барилгын чиглэлийн зарим ажлууд, тухайлбал Азийн хөгжлийн банкны буцалтгүй тусламжаар тавигдаж буй баруун бүсийн босоо тэнхлэгийн замын 40 гаруй хувь, БНХАУ-ын хөнгөлөлттэй зээлийн хөрөнгөөр 2010 оноос эхэлсэн Манхан-Ховд чиглэлийн зам, мөн АХБ-ны хөнгөлөлтэй зээлээр 2010 оноос эхэлсэн 103.3 км замын ажлууд үргэлжлэн хийгдэж дууссан бол 2012 оноос зураг төсөв нь зохиогдож, бэлтгэл ажил нь хийгдээд байсан дулааны хоёрдугаар станцыг 2013 онд барьж ашиглалтанд оруулснаар жил болгон учирдаг Ховд хотын дулаан хангамжын хүндрэлийн дийлэнх хэсэг шийдэгдэв.

2013 оны хөрөнгө оруулалтаар батлагдсан арьс шир боловсруулах үйлдвэрийн цэвэрлэх байгууламж барих ажлыг 2015 онд эхлүүлсэн, 2016 онд аймгийн төвд Прогресс сургуулийн дэргэд биеийн тамирын талбай байгуулсан, жилд 30 мянган тонн шахмал түлш боловсруулах хүчин чадалтай шахмал түлшний үйлдвэр ашиглалтанд орсон, Төрийн орон сууцны корпорацийн шугамаар 120 айлын орон сууц баригдаж ашиглалтанд орсон, хувийн хэвшлийн хөрөнгөөр цөөнгүй орон сууцнууд баригдсан зэрэг томоохон ажлууд хийгджээ.

2011 оноос төсвийн эрх мэдлийг орон нутагт түлхүү олгох болж, хөрөнгө оруулалтыг үлэмж нэмэгдүүлэх шийдвэр гаргасны үр дүнд Ховд аймагт 2013 оноос эхлэн түүхэндээ байгаагүй их хөрөнгө оруулалт хийгдэж тухайн ондоо 12.4 тэрбум, 2014, 2015 онуудад тус бүрдээ 10-аад тэрбум төгрөг Ховд аймагт хувиарлагдан зарцуулагджээ.

Гэсэн ч эдийн засгийн хүндрэл бэрхшээл, тулгамдсан бусад асуудлууд манай аймгийг тойрсонгүй. Ард иргэдийн орлого хомсдож, эдийн засаг доройтсоны улмаас өнгөрсөн онд аж ахуйн нэгжүүд татан буугдаж, үйл ажиллагаагаа зогсоох нь ихэссэн, 2015 оны орон нутгийн төсвийн орлогын төлөвлөгөө 14,7 хувиар, үүний дотор татварын орлогын төлөвлөгөө 1.7 тэрбум, төсвийн зарлага 6.7 тэрбум төгрөгөөр тус тус тасарсан Өнгөрсөн оны төсөв 300.0-аад сая төгрөгийн өртэй гарсан. 2016 онд орон нутгийн төсвийн нийт зарлага тусламжийн дүн 2014 оныхоос 2,3 тэрбум, 2015 оныхоос 1,1 тэрбум төгрөгөөр, сумдад хувиарлагдах орон нутгийн хөгжлийн сангийн төсөв 2015 оныхоос 0,8 тэрбум төгрөгөөр тус тус буурч батлагдсан зэргээр төсвийн боломж хумигдсанаас гадна хөрөнгө оруулалт зогсонги байдалтай болсон нь мэдээж хүндрэлтэй нөхцлийг бий болгож байна. .

Дээр дурьдсанчилан төсвийн байгууллагууд цалингаас өөр санхжүүжилтгүй болж өр, авлагын данс зузаарсаар байгаа бол худалдаа эрхлэгчдийн орлого өмнөх жилүүдийнхээс 35-45 хувиар буурчээ./захын худалдаа эрхлэгчдийн дунд хийсэн судалгаагаар/ Санхүүгийн хүндрэл, эдийн засгийн таагүй нөлөөллийн улмаас жижиг дунд үйлдвэрлэл эрхлэгчдийн үйл ажиллагаа гацаанд орж, төрөөс дэмжлэг бүхий ганц нэг газрууд л боломжийн ажиллаж байна. Зарим нэг ажил бүтээчих санаатай, үгүйдээ л төрийн байгууллагаас өрөө авах санаатай эрх мэдэл бүхий нөхдүүд, засаг захиргааныхантай уулзахад төсөв мөнгөний боломж ийм байгаа болохоор яах ч арга алга шүү дээ хэмээн мөрөө хавчина. Тэгсэн хэрнээ цааш эргээд иргэд олон нийттэй уулзалт, яриа энэ тэр хийхээрээ бүх юм болж бүтэж байна. Бид ийм ч амжилт үзүүлж, тийм ч гавъяа байгууллаа. Амьдрал өдөр сараар сайхан болж байна. Цаашид улам ч гоё болно хэмээн сурталдаж эхлэхийг нь сонсоход өөрийн эрхгүй гайхаш төрнө.

Харин одоо үүнийг орхиод эдийн засаг нийгмийн таагүй нөхцөл нүүрлэх болсны уг шалтгаан нь юу байсан бэ гэдэгт асуудлыг чиглүүлье. Эрх баригчид, албан тушаалтнууд маань ихэнхдээ дэлхийн зах зээл дээр уул уурхайн түүхий эд, эрдэс баялгийн үнэ ханш буурснаас л хамаг юм боллоо. Үүний нөлөө л орон нутагт маань тусаж байна хэмээн тайлбарлаж байгаа. Өөрсдөөс шалтгаалсан зүйл нэгээхэн ч байхгүй хамаг юм гадаад нөхцөлөөс л болж буй бололтой. Тэгвэл дотоод шалтгаан буюу өөрсдөөс шалтгаалж байгаа зүйл байна уу, үгүй юу гэдгийг цөөн хэдэн жишээгээр тодруулах гэж оролдоё.

2013 онд баригдаж эхлээд 2014 онд ашиглалтанд орсон битүү худалдааны зах өнөөдрийг хүртэл ашиглагдахгүй байсаар байна. Дөрвөн тэрбум 700.0 сая төгрөгөөр баригдсан энэхүү хэр тааруухан байгууламжийн өртөгийг хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалтаар баригдсан 80 айлын 9 давхар орон сууцны баригдсан нийт өртөгтэй харьцуулахад хувь илүү хөрөнгө зарцуулсан нь ойлгогдохгүй байгаа. Барилгын мэргэшсэн төсөвчиний тойм тооцоогоор уг барилгыг хамгийн өндөр зардлаар барьлаа гэхэд л 2.0 тэрбум төгрөг зарцуулагдах боломжтой гэх. Гэтэл түүнээс 60 гаруй хувийн илүү зардлаар баригдсан мөнөөх объект ашиглагдахгүй ямар ч хэрэггүй сав болж үлдсэн нь өөр ноцтой шалтгаанаас улбаатай. Энэ барилгыг барих тухай яригдаж, аймгийн Засаг дарга болон зарим нөхөд захын худалдаа эрхлэгчдийг ятгаж, хуримтлал цуглуулж байх тэр үед “Их санасан газар есөн шөнө хоосон гэгч болов уу зай” хэмээн сэрэмжлүүлж, сануулсан гарчиг бүхий нийтлэл гарсан бөгөөд уг нийтлэлд “энэ асуудал нь өөрөө Монгол улсын 4-5 хуулийн 10 гаруй заалтыг зөрчсөн, цаашдын ирээдүй нь тун бүрхэг зүйл байна шүү !” хэмээн анхааруулсан ч, эрх мэдэл бүхий нөхөд нохой хуцсаны төдийд тоосонгүй. Тус объект одоо болтол ашиглагдахгүй байгаа явдал нь энэ мэт учир шалтгаанаас улбаатай. Цаашлах юм бол худалдаа эрхлэгчдийг ятган итгүүлэх аргаар тэднээс 1.0 тэрбум гаруй төгрөг цуглуулсан ч өөрсдөд нь үүний үр өгөөж ирэхгүй байдлаар иргэдийг хохироох ажиллагаа явагдсан, түүнчлэн газрын наймаа, баригдсан обьектын чанар чансаа, хууль бус компани байгуулж, их хэмжээнйи мөнгө завшсан үйлдэл гэх мэтээр үүнтэй холбоотой өөр ноцтой асуудлууд ч гарч ирнэ.

Түүнээс гадна мөн л 2013 онд аймгийн төвийн зүүн өмнө хэсэг Рашаант уулын хормой дахь элсэрхэг газарт “жишиг хороолол” гээчийг барихаар төлөвлөж, сум хөгжлийн сангаас 100.0 сая төгрөг зарцуулан, нэр бүхий гурван компанитай шууд гэрээ байгуулж ажил гүйцэтгэж эхэлсэн. Энэ нь газар сонголтын хувьд эрсдэлтэй, учир нь нэгд сул хөрстэй элсэрхэг, хоёрт уулын хормойгоор үерийн далан байгууламж барих асуудлыг шийдээгүй нөхцөлд үер усанд автах магадлалтай /уулнаас уруудсан өргөн гуу жалга уг газрыг дайран өнгөрч буй/, гуравт оршуулгын газарт хэт ойрхон байгаагаас хүмүүсийн сэтгэл зүйтэй холбоотой эрсдэл байгааг сануулж, мөн л сонин дээр нийтлэл бичигдэж байсан ч үл тоосон. Магадгүй олж уншаагүй бололтой. Шинээр баригдсан тэр хороолол эзгүй чигээрээ байсаар нэг жил болоод байхад ч санаа сэрэмж авахгүйгээр 2014 оны төсөвт дахин мөнгө төсөвлөж, уг газрыг гэрэлтүүлэгтэй болгоход 140.0 сая төгрөг зарцуулсан. Ингээд орон нутгийн төсөв, сум хөгжлийн сан гэх мэтээс 300-аад сая төгрөг зарцуулж барьсан “жишиг хороолол” маань өнөөдөр бас л эзгүй. Хөдөөнөөс орж ирсэн, газар олдохгүй байгаа гэх 20-оод өрхөөс өөр айл амьтан тэнд очсонгүй гурван жил болов.

2013, 2014 онуудад хөрөнгө оруулалт, мөнгө санхүүгээр халгиж, цалгиж байх үед олон тендерүүд зарлагдаж, гэрээ байгуулагдсан ч хүссэн үр дүнг авч ирсэнгүй. Үүний заримаас дурдвал 2013 онд Буянт суманд төмс боловсруулах үйлдвэр байгуулахаар 300.0 сая төгрөгийн тендер зарлагдаж, гүйцэтгэгч нь шалгарч ажил гүйцэтгэх гэрээ хийгдэж, санхүүжилт нь “Сутайн цамхаг” компаний данс руу шилжсэн ч төмсний үйлдвэрийн сураг тасарсан. 300.0 сая төгрөг ч мөн байхгүй болсон. Үр дүн нь гэвэл Буянт сумын төвд баригдсан нэг жижиг сендвичэн амбаар л болж үлдэв.

Тендерийн баримт бичигт тусгагдсанаар Ховд хотын ногоон байгууламжуудын услалтын системийг шийдэх гол зорилго бүхий “монгол гутал”, “тарвас”, “домбо”, “хөөрөг”-ний хэлбэр бүхий усан сангийн байгууламжуудыг барьж байгуулахаар 4-5 тендер зарлагдсан ч үр дүн нь ердөө л дээрх “домбо”, “монгол гутал”, “тарвас” мэтийн листэн төмрөөр хийгдсэн хөшөөрхүү юм болж үлдэв. Өнөөдрийг хүртэл эдгээр обьектын ганцад нь ч орчин тойрныхоо ногоон байгууламжийг усжуулах иж бүрэн шийдэл хийгдээгүй, улсын болон техникийн комисс хэрхэн хүлээж авсан, ямар дүгнэлт гаргасан нь мэдэгдэхгүй байна. Эдгээрийн төсөвт өртөг тус бүрдээ 50 сая, зарим нь 30 сая гээд бодоход бас л хайран санагдана. Ийм хэмжээний мөнгө нь 5-6 ажиллагсадтай төрийн бус, эсвэл хувийн байгууллагын бүтэн жилийн төсөвт хүрэлцэх хөрөнгө юм.

Аймгийн төв буюу Ховд хотын төв талбайг шинэчлэх ажил дөрвөн жилийн турш хийгдэж, одоо л ерөнхий төрхөө олж байна. Энэ ажил өмнөх Засаг даргын үед санаачлагдан, 2012 ондоо 700.0 сая төгрөгний өртөгтэйгээр тендер нь зарлагдаж, тендерт “Буянт стандарт” компани шалгарч, ажил гүйцэтгэх гэрээ байгуулагдсан. Гэрээнд зааснаар уг ажлыг 2012 оны 10 сар гэхэд дуусгаж хүлээлгэн өгөх ёстой байв. Санхүүжилт нь гэрээний дагуу хийгдсэн. Гэвч ажил сунжирсаар 4 жилийг үдэв. Гэрээний дагуу авсан санхүүжилт яасныг бүү мэд. Тэгээд 2013-2015 онд хэсэг, хэсгээр дахин 600.0 сая гаруй төгрөгийг улсын төсөвт суулгаж батлуулжээ. Уул нь Монгол улсын төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил үйлчилгээ худалдан авах хуулиар бол тендер шалгаруулалт явагдаж, шалгарсан компанитай гэрээ байгуулсан л бол гэрээгээ мөрдөх, харин гэрээг биелүүлээгүй, хугацаандаа ажлаа гүйцэтгээгүй бол хариуцлага тооцох, улмаар “хар данс” гэгчид бүртгэж, дахиж тендер шалгаруулалтанд оролцох эрхийг нь 3 жил хүртэл хугацаагаар хасах ёстой. Гэтэл дээрх 600.0 сая төгрөгийг хууль зөрчиж батлуулснаар дөрвөн жилийн түүхтэй энэ ажлын төсөвт өртөг болох 700.0 сая төгрөг маань 1.3 тэрбум төгрөг болж нэг дахин нэмэгдэв. Компани өөрөө үнийн саналаа өгөөд, төсөл тооцооллоо хийгээд, төдий хэмжээний санхүүжилтээр энэ ажлыг гүйцэтгэнэ гээд батлуулчихсан, ажил гүйцэтгэх гэрээ нь байгуулагдчихсан ийм нөхцөлд дахин нэмж санхүүжилт батлах нь хуулиар хориотой. Гагцхүү онцгой шалтгаан үүсвэл, тодруулбал хоёр жилээс дээш хугацаатай ажил гүйцэтгэх гэрээний хувьд суурь үнийн индекс огцом өөрчлөгдсөн тохиолдолд л тухайн үнийн өөрчлөлттэй уялдуулахын тулд ийм арга хэмжээ авч болно гэж заасан байдаг. Гэтэл энэ ажлын тухайд тийм шалтгаан үүсээгүй.

Ховд аймгийг тэжээх гол үүц хэмээгдэх Хөшөөтийн нүүрсний уурхайн олборлолт, ашиглалтын үр өгөөж бас л тааруухан. Ховд аймгийн Засаг дарга болон Хөшөөтийн уурхайг эзэмшиж, ашиглаж буй МоЭнКо компаний хооронд 2013 онд шинэчлэн байгуулагдсан хамтран ажиллах гэрээний хэрэгжилтийг үнэлсэн хөндлөнгийн хяналт үнэлгээний дүгнэлтээс үзэхэд орон нутгийн хөгжлийг дэмжих, Хөшөөт хөгжил санд хөрөнгө оруулах чиглэл бүхий заалтуудын хэрэгжилт төлөвлөснөөс 80 хувийн хоцрогдолтой байгаа аж. Энэ нь нүүрсний гадаад зах зээлийн үнэ буурсан зэрэг шалтгаантай холбоотой ч, аймгийн зүгээс ажлын хариуцлага маш сул байснаас ихээхэн шалтгаалсан тухай дүгнэлтэнд тодорхой дурьджээ. Нэгэн жишээг авч үзэхэд хамтын ажиллагааны гэрээний 14.18-д заасны дагуу “Ховд-Эрч хүч” ӨНҮГ-ын гүйцэтгэсэн 140.0 сая төгрөгний санхүүжилт бүхий /МоЭнКо компаний хөрөнгө оруулалт/ Ховд хотын “Номингийн уулзвар”-аас “Бичигтийн пост” хүртэлх авто машины замыг тохижуулах ажлын гүйцэтгэл туйлын хангалтгүй, мөнөөх 140.0 сая төгрөгийг хэрхэн зарцуулсан нь учир битүүлэг, гэрээний хугацаа өнгөрсөн оны 12 сард дууссан ч одоо болтол /2016 оны 6 сард/ тус ажлыг комисс хүлээж аваагүй. Ямар комисс байгаа нь ч тодорхой бус байх жишээтэй. Бидэнд мэдэгдэж судлагдсан эдгээр тохиолдлуудыг л авч үзэхэд л хөрөнгө оруулалтаар батлагдсан 5.0-6.0 тэрбум төгрөгийн эцсийн үр ашиг нь гарсангүй. Зарим хэсэг нь бүр ямар ч хэрэггүй гарын салаагаар урсан алга болж, хэн нэгний халаасанд оржээ.

2013 оны эхээр Ховд их сургуулийг удирдахаар Улаанбаатар хотоос томилогдож ирсэн захирал гурван жил ажиллаад гэнэт буцан одохдоо сургуулийн санхүүгийн нөөцийг үндсэнд нь дуусгаад, бараг цөлмөж орхиод алга болжээ. Гурван жил дараалан хийгдсэн гурван удаагийн аудитын шалгалтаар идэж шамшигдуулсан тэрбум гаруй төгрөгийн зөрчил илэрч, түүний 40 хувьд нь акт тавьсан, зөрчилд холбогдох хүмүүст арга хэмжээ авахыг даалгасан ч мөн л нөгөө “нохой хуцсаны төдий боддогүй” зангаараа огтхон ч авч хэлэлцээгүй орхисон байдаг. Сүүлийн жилүүдэд сонгуулийн мөчлөгтэй давхцаж, Ховд их сургуулийн захирал солигддог, тэгэхдээ заавал эрх авсан улс төрийн намын томилгоотой хэн нэгэн ирж суудаг, сургуулийн удирдах зөвлөлийн дарга гишүүд нь мөн л нөгөө эрх баригч улс төрийн хүчний албан тушаалтнууд болдог хачин гаж бодлого хэвшил болсон. Уул нь энэ тэндээс намын даалгавар биелүүлэгчдийг эрж хайж явахаар тус сургууль дотроо байгаа, сургуулиа арван хуруу шигээ мэддэг, мэдлэг туршлагатай профессор, докторуудаас сонгож удирдуулвал хувь илүү байхсан. Бүс нутгийн дээд боловсролын өнгийг тодорхойлох учиртай их сургууль маань улс төрийн хүчний хавсрага, гар хөл болж хувирсан энэ инээдэмт байдлыг даруй халах хэрэгтэй юм шиг санагдана.

Энэ бүх асуудлууд ийм түвшинд байгаа нь юунаас шалтгаалав? Хөрөнгө мөнгө нь батлагдсан, тендер зарлаж компанитай гэрээ байгуулсан, санхүүжилтийг нь олгосон ажлууд яагаад ийм олиггүй байдалтай болж төгсөв гэдгийн шалтгааныг бид олох ёстой байх. Уул нь бол төрийн ажилд иймэрхүү цалгар, хариуцлагаггүй байдал гармагц холбогдох албан тушаалтнууд тэр даруйд нь анхааралдаа авч, сануулах, дутагдлыг засуулах, арга хэмжээ авч ажлыг зөв гольдролд оруулах үүрэг хүлээсэн байдаг. Чухам ийм учраас л нэн ялангуяа улс төрийн албан тушаал хашиж байгаа нөхдөд ихээхэн эрх дарх олгож, төрөөс өндөр цалин пүнлүү өгч, машин унаа унуулж, орон байрыг нь хүртэл бэлддэг билээ. Чухам ийм эрх эдлэж буй нөхөд нь ард олны өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлэхгүй бол ард түмэн өөрсдөө хянамгай, санаа самбаатай байж нөхцөл байдлыг хяналтандаа авах нь жам ёсны зүйл. Ингэж байж л сая бидний ярих дуртай “хөгжил, дэвшил” гэдэг юм чинь өрнөж, ирээдүй маань гэрэл гэгээтэй болох учиртай гэж санана.

Аймгийн удирдлагын ажлын тайлан, холбогдох мэргэжлийн хүмүүстэй, олон нийттэй хийсэн уулзалтууд дээр энд бичигдсэн бодит зүйлүүдийн талаар ямар нэг юм яригдаж байхыг ер үзсэнгүй. Харин ч энэ мэтээр шүүмжлэлтэй хандсан хэн нэгэнд машид дургүйцэж, албаны нэрээр далайлган сүрдүүлж байхтай ганц нэг таарсан маань, санамсаргүй “дайрлага” байсан гэж үзээд мартаж орхиё.

Төрийн ажил хийж буй хүн аливаад маш хариуцлагатай, хариуцлага алдсан тохиолдлыг зүгээр орхидоггүй, асар зарчимч, их мэдлэгтэй, ухаалаг, дорд ядууст энэрэлтэй, дээд зэргийн ёс суртахуунлаг нэгэн байх ёстой гэсэн тогтсон үзэл надад байдаг бөгөөд энэ ойлголтынхоо улмаас өөрийгөө төрийн албаны ажилд тэнцэнэ гэж бодохоос бага зэрэг эмээсхийдэг байсансан. Гэтэл одоо энэ ойлголт маань аажмаар сарнин арилж, харин ч үе, үехэн бухимдал цухал, эргэлзээ тээнэгэлзэл, үл итгэхийн сүүдэрт дайрагдах мэт. Хуучны хүмүүс их жудагтай өндөр ёс суртахуунтай байсан тухай мэдээ занги, яриа хөөрөөг олонтоо сонсож байв. Яагаад үүнийг хэлмээр санагдав гэхээр дээр бидний уг шалтгааныг нь хайсан асуудал маань мөнхүү ёс суртахууныг эрхэмлэх чанарын хомсдлоос үүдэлтэй биш биз гэх санаа юм.

Гурав: Оюун санааг үл эрхэмлэх бодлого

Дэд бүтэц, барилга байгууламжийн салбар дахь асуудлууд нэг иймэрхүү байгаа бол одоо нийгмийн салбарын холбогдол бүхий асуудлуудаас авч үзье.

Сүүлийн жилүүдэд төр захиргааны бодлого үйл ажиллагаанд иргэд олон түмний оролцоог эрхэмлэх талаар яригдаж, зарим нэг нааштай алхамууд хийгдсээр байгаа. 2013 оноос боловсролын салбарт олон нийтийн оролцоотой хөтөлбөрүүд хэрэгжүүлэх тогтоол гарч, тэр даруйд “Ном”, “авъяас”, “багшийн хөгжил”, “аврага” гэх зэрэг хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлж эхлэв. Хөтөлбөр бүр тус тусдаа 120.0 сая төгрөгийн санхүүжилттэй. Хөтөлбөрийг боловсруулж батлуулахад салбарын удирдлагаас хэд хэдэн удаагийн хэлэлцүүлэг хийж, төрийн бус иргэний нийгэм, хэвлэл мэдээллийн төлөөллүүдийг ч оролцуулав. Тэд ч санал бодлоо хэлснийг хөтөлбөрт боломжоор нь тусган оруулсан байсан нь сайшаалтай санагдаж байлаа. Тухайлбал “ном”, “авьяас”, хөтөлбөр мөн үлдсэн хоёр хөтөлбөрт ч ялгаагүй хэвлэл мэдээлэлтэй хамтарч ажиллах талаар тодорхой асуудлууд тусгагдаж, мөнгө хөрөнгө ч тавигдсан байв. Хэвлэл мэдээллийнхэн уг хөтөлбөрт заагдсанаар энэ чиглэлийн ажлуудыг санаачилж өрнүүлээд эхний жилийн эцэст салбарын удирдлагад тайлангаа өгсөн боловч хариу өгсөнгүй. Яваандаа санхүүжилт байхгүй болж хувирав. Хоёр дахь жилд бас санаачлагатай ажиллахыг хичээж тодорхой ажлуудыг төлөвлөн өрнүүлээд, дэмжлэг авах гэтэл улам ч мухардсан болохоор тэгэсхийгээд унтарсан юм. Хожим нь аймгийн Засаг даргын захирамжуудыг шүүрдэж үзвэл мөнөөх хөтөлбөрүүдийн шугамаар батлагдсан хөрөнгийг арай л өөр чиглэлийн зүйлүүдэд зарцуулаад байсан нь харагдаж байна лээ. Тухайлбал 2015 онд аймагт зохиогдсон ахмад волейболчдын тэмцээнд зарцуулах 6.0 сая, үндэсний сурын харвааны тэмцээнд зарцуулах 7.0 сая төгрөгийг авьяас хөтөлбөрөөс, Улсын харцага цол авсан бөхөд шагнал болгон олгох 4.0 сая төгрөгийг аврага хөтөлбөрөөс, баяр наадмын хүрээнд зохиогдсон янз бүрийн арга хэмжээнүүд, гадна дотноос ирсэн хүмүүст хүндэтгэл үзүүлэх гэх мэт арга хэмжээнүүдийн зардлыг мөн тус хөтөлбөрүүдээс санхүүжүүлэх тухай захирамжууд гарган зарцуулсан байсан.

Дээрх хөтөлбөрүүдийг өөрсдийн байгууллага дээр маш амжилттай хэрэгжүүлж байгаа тухай сургууль, цэцэрлэгүүд, боловсролын газрын ажил хариуцсан хүмүүсийн тайлан мэдээллүүдийг олонтоо харж, байсан боловч тэр бүгдийг хянаж, нягтлаагүй болохоор дүгнэлт өгөх боломжгүй юм. Харин тэдгээрт зориулагдсан санхүүжилтээс өөр зүйлд зарцуулсан, мөн олон нийт, иргэний нийгмийн байгууллагуудыг оролцуулж хамтарч ажиллах тухай яриа нь зүгээр л “чихэр үзүүлж хуурах” төдий юм болсон гэдгийг л мэдэж байна.

Төр захиргааны бодлого шийдвэрт иргэдийг оролцуулах, санал бодлыг нь сонсох, иргэний нийгмийн байгууллагуудтай хамтарч ажиллах талаар ихээхэн ахиц гарсан мэтээр албан тушаалтнууд дарга нар хурал, уулзалтууд дээр ярьж байхыг олонтоо сонссон. Гэвч энэ ажил хэлбэрийн хувьд л ахиц гарсан мэт харагдаж байгаа болов уу гэж бодно. Яагаад гэвэл энэ чиглэлийн ажил Монгол улсад 2008, 2009 оноос түрцтэй яригдаж, улмаар 2010-2012 оны үед нэлээд идэвхжиж ирсэн. 2009, 2010 оны үеэс төсвийн ил тод байдлын асуудал яригдаж, 2011 онд төсвийн тухай хууль шинэчлэгдэн батлагдаж, мөн онд төсөв санхүүгийн ил тод байдлын журмыг Засгийн газраас батлах гэх мэт чухал шийдвэрүүд гарахын зэрэгцээ, төрийн худалдан авах ажиллагаанд төрийн бус байгууллагуудаар хараат бус хяналт үнэлгээ хийлгэх, тэрчлэн  төрийн зарим ажил үйлчилгээг төрийн бус байгууллагаар гэрээлэн гүйцэтгүүлэх тухай заалт холбогдох хуулинд тусгагдсанаар энэ ажил ч хийгдэж эхлээд байсан. Идэвхжиж эхэлж байсан дээрх ажил Ховд аймагт 2013 оноос хойш бүрэн унтарсан юм. Тухайн үеэс эхлэн төрийн байгууллагын ажил үүргийг төрийн бус байгууллага гэрээлэн гүйцэтгэх асуудал яригдахаа больсноос гадна, урьд нь бүрэлдэн тогтож үйл ажиллагаа нь хэвшээд байсан төрийн бус байгууллагуудын нэгдэл /Иргэний нийгмийн албан бус сүлжээ/ ч байхгүй болсон. 2013 онд Мерси Кор байгууллагаас зарлагдсан төслийн хүрээнд нэр бүхий ТББ төрийн худалдан авах ажилагаанд хяналт үнэлгээ хийх эрх авч, уг төслийн шалгуур зарчмын дагуу аймгийн ЗДТГ-тай хамтран ажиллаж, төслийн санхүүжилтийнх нь 15 хувийг шийдэж өгөхийг хүсэж, санал тавихад хүлээж аваагүй явдал нь энэ чиглэлээрх аймгийн удирдлагын байр суурийн илэрхийлэл гэж үзэж болох юм. 2013, 2014, 2015 онуудад Ховд аймгийн худалдан авах ажиллагаа, дэд бүтэц, хөшөөтийн уурхайн гэрээний хэрэгжилт зэрэгт хийгдсэн хөндлөнгийн хяналт үнэлгээний үр дүнг танилцуулж, санал зөвлөмж гарган, аймгийн удирдлагад хүргүүлсэн боловч, дүгнэлт зөвлөмжийн талаар ажилдаа тусгах нь бүү хэл, авч танилцсан талаар хариу мэдэгдэж байсан удаагүй. Бидний хувьд дээрхээс гадна бусад асуудлаар аймгийн удирдлагад (Засаг дарга) хандаж, албан бичгээр хандах, санал гаргах, асуудал тавих зэрэг харилцааг олонтоо үүсгэсэн боловч хариу огт өгдөггүй нь бодит үнэн юм. 

Иргэд, иргэний нийгмийн оролцоог сайжруулснаар гарах эцсийн үр өгөөж нь төрийн захиргааны бодлогыг илүү мэдрэмжтэй, эргэх холбоотой болгох, хөнгөн хийсвэр, нутаг орны болон олон түмний нийтлэг эрх ашгийг бодитоор хангаж чадахгүй байгаа зүйлүүдийг анхааран, залруулж, боловсронгуй болгоход орших ёстой байх. Чухам энэ үүднээс авч үзвэл өнөөдөр төр захиргааны бодлогод хамгийн их үгүйлэгдэж байгаа зүйл гэвэл Монгол улсын нутаг дэвсгэр дээр аж төрж, амьдарч байгаа хүн бүхэн тэгш эрхтэй, тэгш боломжтой байх тухай Үндсэн хуулийн үзэл санаа зөрчигдсөөр байгаа явдал. Тухайлбал өнөөдөр манайд хүмүүс өөрсдийн эзэмшсэн мэргэжил, боловсрол, авьяас сонирхлоосоо шалтгаалаад ялгавартай орлоготой, амьдралын харилцан адилгүй түвшинд аж төрөх нөхцлийг баталгаажуулсан, алагчилангуй тогтолцоо ноёрхож байна.

Тодруулбал уран бүтээлчид оюуны салбарынхан маань төрийн албан хаагч л болж чадаагүй бол орон нутагт олигтой аж төрөх, уран бүтээлээ амжилттай туурвих боломж нь маш бүрхэг. Оюуны салбарын зах зээлийн орчин нөхцөл орон нутагт хөгжих нь байтугай бий болоогүй, төр захиргаанаас ямар нэгэн зохицуулалтын бодлого байхгүй хэвээр. Уран бүтээлчид энэ талаар төр, захиргаанд хандан, тодорхой санал дэвшүүлэхэд мөн л хүлээж авахгүй. Энэ байдлаас болоод тухайн чиглэлийн мэргэжил, мэргэшилтэй хэсэг нь зэврэн будангуйрч, яахаа мэдэхгүй цөхөрсөн байдал улам ч гүнзгийрч байна.

Дэлхийн аль ч улсын гүн ухаан, түүх, улстөртэй холбоотой ном судрыг сөхөж үзэхэд төрийг төр шиг, улсыг улс шиг, ард түмнийг ард түмэн шиг байлгахад нөлөөлдөг хамгийн эрхэм зүйл нь үндэстний оюун ухаан, мэргэдийн сургааль, ном судар гэх. Гэтэл Монголд маань оюуны салбар ад үзэгдсэн байдалтай. Хамгийн захын жишээг хэлэхэд сүүлийн хоёр жил эдийн засаг хямарч арга мухардах үед улс, орон нутгийн төсөв санхүүг танах, хэмнэх арга хэмжээ авахдаа юуны түрүүн ном, соёл, хэвлэл мэдээллийн зардлыг хасаж танаж хаяж байгаа явдал. 1990-н хэдэн оноос хойш хамгийн хурдан хугацаанд түвэггүй баяжиж, хөрөнгөжсөн нөхдүүд гэвэл улсын обьектуудыг хувьчилж аваад зарсан хүмүүс, дараа нь элдэв төрлийн ченжүүд буюу зуучлан борлуулагчид болсон, түүний дараа нэг хэсэгтээ барилга, дэд бүтцийн салбарынхан сүрхий бийлэгжүү болж, харьцангуй тансаг амьдралтай байх нөхцөл нь бүрдээд байв. Гол шалтгаан нь Монголд барилгын үнэ, үнэлгээ их өндөр ханштай байгаа явдал. Үүнээс улбаалаад мөнгөтэй болохыг хүссэн бүхэн барилгын салбар руу хошуурав. Танил талтай, зальтай зайтай л бол эмнэлгийн эмч, сургуулийн багш нар хүртэл барилгын компаний захирал болох аянд мордоцгоосон. Барилгын компани байгуулаад 12 айлын нэг орон сууц барихад л байр, машин гээд амьдралынхаа бүх хэрэгцээг түвэггүй хангаж байсан юм чинь арга ч үгүй. Гэтэл тухайн салбарын нэлээн мэргэшсэн сайн төсөвчиний тооцож үзсэнээр мөнөөх барилгын бодит ханш нь амьдрал дээрхээс хоёр дахин багаар тооцогдож байгаа тухай баримт жишээг бид өмнө нь нийтлэж байсан. Яваандаа эдийн засаг доройтсонтой холбоотойгоор барилгын борлуулалт, орлого ашиг ч муудаж эхлэв. Энэ бүх солиг саармаг зүйлийн уг шалтаан нь төр захиргааны бодлого зохицуулалтай холбоотой биш гэж үү.

Дээр нь үзэл суртлын хийрхэл гэдэг өвчинд айхтар нэрвэгдсэнийг хэлэх хэрэгтэй. 2012 оны сонгуулийн үр дүнд аймгийг удирдах болсон нөхөд маань хуучин ажиллаж байсан төрийн албан хаагчдыг хомроглон халах, тушаал доошлуулах “хойшлуулшгүй ажиллагаа”-нд ханцуй шамалсныг олон нийт мэдэж байгаа. Үүний улмаас дунд сургуулиудын захирлууд мэтсийн зарим хэсгийнх нь эсэргүүцэлтэй тулгарсан ба тэд аймгийн Засаг даргын шийдвэрийг шүүхэд өгснөөр шүүх хууль бус шийдвэрийг түдгэлзүүлж, улмаар давах шатны шүүхээс хууль бусаар халсан захирлуудыг ажилд нь эргүүлж томилох тухай шийдвэр гарсан ч энэ хэрэгжээгүй. Шүүх хүчтэй юу “нам” хүчтэй юу гэдгийг харуулсан нэг шоу болсон гэж болох. Энэ мэтээр намаар талцан хуваагдах, үзэн ядалцах туйлшрал “бугшмал хэцүү”-г идээлүүлэн өөрлүүлж, ямар сайндаа л “А хүн, Б хүн, В хүн” гэх онигоо гарахав дээ. А хүмүүс бол эрх баригч намын талын түүний ивээлд орсон хүмүүс. Тухайн цаг үед бүх зүйл нь ногоон гэрлээр бүтнэ. Мэргэжилгүй байсан ч ажилд орно. Салбар байгууллагын талаар мэдлэг чадвар, дадлага туршлага хамаарахгүйгээр албан тушаал дээр очно. Харин Б хүмүүс бол сөрөг хүчний тал болон тэднийг дэмжигчид учир бүх зүйлд ямар ч “шансгүй”. В хүмүүсийн хувьд аль алинд нь шууд хамааралгүй, гэхдээ нийгмийн амьдралд идэвхтэй оролцдог, төр захиргааны ажлын талаар санал бодлоо шударга ил хэлдэгт нь бол бас л эрсдэлтэй. Учир нь хардлагад өртөнө. Ялангуяа шүүмжлэлтэй зүйл ярьсан дутагдал, доголдолтой зүйлийн талаар хэлж сануулсан хүмүүс сөрөг намын талын хүн болж харагдах ба үүнээсээ болж албан тушаалтнуудын араанд зуугдах айдас отож байдаг. Ажил шийдүүлэхээр ороход, хана мөргөөд л буцах жишээний. “Чи муу тэр намын нөхөр” гэх нь энүүхэнд

Энд авч үзвэл зохих бас нэг чухал зүйл гэвэл иргэд олон түмний зүгээс амьдралд хандаж буй хандлага гэж бас болох. Тэдний ихэнх нь төрийн хэрэг бидэнд хамаагүй гэх “хувиа хичээсэн” үзлээр аж төрцгөөнө. Төр захиргааны бодлого шиидвэр, түүний хэрэгжилт явагдаж буй үйл ажиллагааг ажиглаж оролцох, санал онолоо хэлэх, дутагдалтай зүйлсийг нь шүүмжлэх, залруулахын төлөө хичээх сэлтээс аль болох зайлсхийнэ. Харин эрх мэдэлтэй хүмүүсийг шүүмжлэхгүй, тэдэнд тал алдахгүй байж, магтах дөвийлгөх байдлаар бяцхан заль хэрэглэхийг гол болгож буй нь цөөнгүй. Энэ нь тэдний хоолоо олох гол арга болдог нь маргаангүй зүйл. Тэгсэн атлаа сонгууль мэтийн үеэр миний нам, чиний нам, манай нам, танай нам хэмээн хэрэлдэж уралцах нь холгүй юм болно. Ингэж хөөрч хөвхөлзөж байж санал өгөөд, сонгуулийн үр дүн гарсны маргаашнаас л нөгөө надад хамаагүй хэмээх “хувиа хичээсэн” төрхөндөө орчихно. Аймаг сумдын иргэдийн хурал хуралдахад сонгогдсон хэдэн төлөөлөгч оролцох ёстой, бусад хүмүүс оролцох ёсгүй юм шиг байдал ноёлсоор бүр хууль шахуу юм болсон гэхэд хилсдэхгүй. Энэ байдал маань мөнөөх сонгуулийн үеэр эрх мэдэл суудал сандлын төлөө улайран зүтгэх нөхдийн хувьд сайхан өөш болно. Ард олон гярхай, хянамгай байж, улс төрийн наана цаанийг шүүн тунгааж, шүүмжлэлтэй хандаж чадсан нөхцөлд улс төрчид хийгээд биднийг төлөөлөгчид маань өөрсдөдөө дүгнэлт хийж, заавал бид л энэ эрхийг эдлэх ёстой гэж улайрахаасаа түдгэлзэн, эрүүл ухаанаар хандах боломжтой болох юм шиг санагддаг.

Орон нутгийн хүрээнд явагдах бодлого, төсөв, хөрөнгө оруулалтын төлөвлөлт энэ тэрийг хийхэд ард олон ихэнхдээ мэдэлгүй хоцрох, эсвэл харь хөндий мэт өнгөрнө. Зарим нэг ажлуудад иргэдийн оролцоог хангахыг хичээж байгаа хэмээн янз бүрийн ажил зохиож буй харагдавч үр дүн нь хөрсөнд шингэхдээ тийм ч сайн бус байгаа. Энэ мэтийг улиглан үгүүлж буйн учир гэвэл иргэд ард олон маань өөрсдөө засаглалд нэн идэвхтэй оролцогч байж, улс орон нутгийнхаа аливаа үйлийг жинхэнэ утгаар нь хамтын хүчээр авч явах боломжийг бий болгож чадваас дээр дурьдсан таагүй байдлуудыг өөрчлөх боломж бүрдэнэ гэж бодно.

Түүний тулд иргэд олон түмний дуу хоолой нэн чухал. Сонгуулийн сурталчилгаа явагдах хугацаанд манай хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд, телевизүүд маань улс төрийн намууд болон нэр дэвшигчдийн сурталчилгааг хийж, магтан пиардахын зэрэгцээгээр ард олныхоо санаа бодол, дуу хоолойг улам өргөн дэлгэрээр тархаан түгээх нь сонгуулийн жинхэнэ утга учир болох юм. Юу гэвэл сонгогч олон түмэн маань энэ өдрүүдэд л үндсэн хуульд тунхагласанчилан “төрийн эрхийг гартаа барих” эрхээ эдлэх өндөр боломжоор хангагдаж байх учиртай.

Эцэст нь гэвэл 2016 оны УИХ, аймгийн ИТХ-ыг сонгох сонгуульд хүн бүр өөрийн гэсэн бие даасан бодлоор хандаж, эрээн мяраанд хууртахгүй, элдэв заль, уран арганд автахгүй, ард иргэдийн нарийн мэдээлэл байхгүйг ашиглан худал сайрхаж, гоёчлон сурталчилсан зүйлүүдэд төөрөлдөн итгэхгүйгээр төв хянамгай байж гэмээнэ бидний сонголт голч болох учиртайг онцлон сануулахыг хүсэв.

Г.Төрмөнх

Comments 

 
#768 AbermotteP 2020-07-09 14:54
motesplatser for aldre i sandarne dating app i traslovslage arnas kvinna soker man grebo dejtingsajt traffa singlar vasteras lundby dating i katrineholm-stora malm pa dejt gullspang dejta i saffle osby-visseltofta traffa singlar dejt karlstad overum dating app dating sites i kirseberg alghult dejt aktiviteter norra hestra dejta kvinnor dating site skarpnack traffa tjejer i hemmesjo med tegnaby dejta i hemse och rone vallentuna singel kvinna gora pa dejt i ekangen nordingra pa dejt karlsborg gora pa dejt hagfors gora pa dejt singlar i hogsater kilafors hitta sex mellosa traffa singlar pa dejt norra ydre hollviken online dating single i almundsryd dating i kalmar s:t johannes norra rada dejt pa dejt motala gora pa dejt i hassleby hitta sex i bjurholm hagfors dating apps dejting ramdala kvinna soker man resaro dating i osmo norrtalje-malsta dejta dejtingsajt arentuna dejt aktiviteter i gustavsberg single i sturefors
Quote
 
 
#767 AbermotteP 2020-07-09 11:59
funbo dating ljungbyholm online dating dating app i kiladalen dejt aktiviteter i askersund bjuraker-norrbo hitta sex norra asum dating site kvinna soker man ramundeboda sigtuna hitta sex korsberga traffa tjejer ljusne dating app dejting varnamo online dating i valsta bollnas dating site dating app i motala dejta kvinnor i bave gora pa dejt i tumba kopingsvik dejtingsajt teg speed dating dejting torsaker filipstad gora pa dejt molndal par soker man lysvik speed dating glommen dating kivik online dating dejt aktiviteter i lane-ryr skogslyckan dating sites dating i fargelanda kvinna soker man haverdal eldsbergabygden dejt langshyttan dejting malung motesplatser for aldre sabra dejta gotalunden dating apps dating i halleberga tallboda motesplatser for aldre skatelov speed dating dating sweden sodertalje vrigstad traffa tjejer alstad online dating single i norrkopings hedvig motesplatser for aldre i sundborn
Quote
 
 
#766 AbermotteP 2020-07-09 09:24
dejt aktiviteter i fargelanda romantisk dejt hogsjo dating sites i stensele ljungskile dating gladhammar-vastrum dejta farjestaden traffa singlar tranas traffa tjejer vardnas dating apps speed dating i njurundabommen smedby kvinna soker man singlar i skelleftea s:t olov anderslov dating apps dating site ljunghusen asker dating sites ostermalm gora pa dejt vikingstad traffa singlar vislanda single byarum dejt resaro dating sites dating i vindeln hitta sex i karlshamn traffa singlar bjarnum fyllinge dating sweden norrfjarden dating sites gimo dating sweden burlov hitta sex sodermanland motesplatser for aldre rasbo kvinna soker man ullervad dejtingsajt pa dejt tysslinge olme par soker man vardinge dating veinge gora pa dejt lysvik motesplatser for aldre helgeand romantisk dejt jamjo dejta gora pa dejt i knislinge-gryt pa dejt gammelstad dejta i norra mockleby vittinge singlar online dating i norrtalje
Quote
 
 
#765 AbermotteP 2020-07-09 09:12
traffa singlar teg dating i tva systrar billeberga hitta sex ekenassjon kvinna soker man munka ljungby dejt dating sites i koping traffa singlar hoja kavsjo dejting dating apps i s:t mikael balinge hitta sex dejting ljungbyhed dejting enhorna dejt aktiviteter i as traffa singlar boxholm karesuando online dating dating site gimo dating sites i mariefred bergby dejt aktiviteter natra hitta sex ornaset gora pa dejt moklinta pa dejt dating site sodra sunderbyn ardala dejtingsajt dating sites i varing slottsbron dejta kvinnor kvinna soker man ostertalje dejt lodose lannaskede singlar traffa tjejer i fors pa dejt kungalv goteborgs carl johan hitta sex barkarby par soker man singel kvinna i matfors dating app i bredbyn dejta kvinnor i rosvik obbola dejtingsajt traffa tjejer i forsa-hog bracke-nyhem speed dating ovansjo gora pa dejt gora pa dejt i snostorp dating apps i karlshamn
Quote
 
 
#764 AbermotteP 2020-07-09 06:22
stopen pa dejt hisingen dejta pa dejt bjarnum langshyttan dejting kvidinge dejta kvinnor speed dating i krylbo surte singlar speed dating i hammerdal ystad dejt aktiviteter kvillinge dejta kvinnor dating site norrbotten akerbo par soker man torn dejt aktiviteter dating sweden uddevalla sunnersberg romantisk dejt single i myckleby dating i kopparmora ljusne dejt aktiviteter stora pa dejt alem dejta kvinnor hitta sex i eda dejt vastra tunhem dating apps i reslov-ostra karaby saltsjobaden kvinna soker man gustav vasa gora pa dejt stora kopparberg dejta kvinnor par soker man i sosdala hallefors-hjulsjo traffa singlar skanes-fagerhult traffa singlar speed dating i ullerud dejt aktiviteter i kolsva hitta sex i malmberget eriksfalt dejting dating sites i djuras stromma dating sweden dating site sturefors revsund kvinna soker man braas dating rottne dating dejt aktiviteter i ahus traffa singlar torn
Quote
 
 
#763 AbermotteP 2020-07-06 12:33
glumslov dating site singel kvinna i vastra karaby jorlanda dejt backaskog dejta kvinnor motala dejt motesplatser for aldre i ersmark morlanda dating hogsjo traffa tjejer landskrona dejt aktiviteter nora online dating dating app i akersberga stensjon speed dating raus kvinna soker man singel kvinna i morrum-elleholm knista gora pa dejt traffa tjejer i svardsjo morlunda-tveta hitta sex grebo-varna online dating tvaaker online dating rolfs dating app traffa tjejer i vastmanland dating site romelanda dating app i ojaby norrahammar speed dating almsta dating sweden dating app i lammhult ockero dejt aktiviteter alseda dating sweden molndal hitta sex dejting alvsbyn dejting ystad gavleborg dejting dejta i kungsangen romantisk dejt glommen lycka online dating stoby speed dating bracke kvinna soker man markaryd dating ostersund par soker man reslov-ostra karaby dejtingsajt dating apps i idre
Quote
 
 
#762 AbermotteP 2020-07-06 08:37
dejta i hakarp trekanten dejt arbra-undersvik dating sites dejta i blentarp dejta i nacka dating apps i markaryd hossmo traffa tjejer dating sites i falkoping romantisk dejt smalandsstenar vasterlovsta dating site nye online dating gotalunden speed dating dejt linkopings ryd dating apps i hasslov-vaxtorp fryksande dejt aktiviteter dating i monsteras vase-fagelvik single dating apps i ulricehamn kungsangen-vastra ryd pa dejt singel kvinna i hotagen och laxsjo ljusdal single dating app i ystad dating sites i savar grabo dejt aktiviteter getinge par soker man skedevi gora pa dejt linghem dejta hofterup traffa singlar hittarp par soker man stora singlar dating sweden husby-arlinghundra dating i veinge romantisk dejt tolo overtornea motesplatser for aldre osby-visseltofta dejta guldsmedshyttan dating hitta sex i nyhammar hitta sex i linghem dejtingsajt ornaset dating site soderhamn motesplatser for aldre i haninge
Quote
 
 
#761 AbermotteP 2020-07-06 07:59
bjarred kvinna soker man dejta kvinnor i aled romantisk dejt strovelstorp pa dejt husby-rekarne kummelnas gora pa dejt lindo hitta sex skatelov dejting gustavsberg singel kvinna ostertalje traffa singlar vittsjo pa dejt dating sweden soraker kvinna soker man valje dejting malilla med gardveda dating sites i alsike dejta kvinnor i vena kvinna soker man strovelstorp dating apps i sabra katrineholm dejta kvinnor nedertornea-haparanda dating gora pa dejt i frykerud toreboda dating site estuna och soderby-karl hitta sex burseryd single asmundtorp dating apps sollentuna speed dating bergeforsen dejt bjorna traffa singlar norrbarke gora pa dejt dating sweden akalla hono single traffa singlar fors bjorkskatan speed dating offerdal gora pa dejt dejting veberod hammarlov dejta kvinnor bronnestad traffa tjejer hagfors traffa tjejer kvinna soker man soderakra vastra storsjobygden dejtingsajt traffa tjejer i jordbro romantisk dejt alvkarleby-skutskar
Quote
 
 
#760 AbermotteP 2020-07-06 06:36
hemmesta dating sweden singel kvinna i kungsor singlar i barkeryd skoghall motesplatser for aldre taberg dejta jarfalla dating sites nor-segerstad dating dejting malmo s:t pauli kinnekulle speed dating online dating i follinge hitta sex i haparanda fjaras traffa tjejer dejting roslags-bro pa dejt stenkyrka dating apps i edsbyn hitta sex i vasternorrland skarholmen dating hillerstorp dating sites linkopings berga singel kvinna julita singel kvinna rogberga-oggestorp pa dejt gantofta single brastad dating apps brunnby motesplatser for aldre pa dejt djursholm sturko dejt aktiviteter farsta hitta sex tjarstad kvinna soker man ljusne dejta gavle maria dejt malmo s:t johannes dating site nacka singel kvinna sjobo pa dejt are pa dejt online dating i gustav vasa gavle heliga trefaldighet dating sweden vara dejta karlstad dating singlar i tranemo motesplatser for aldre i jonstorp ivetofta singel kvinna
Quote
 
 
#759 AbermotteP 2020-07-06 05:46
kiruna dejting soderfors traffa tjejer kvinna soker man vasteras badelunda online dating i tossene levene dejting fagersta traffa tjejer traffa singlar kopingebro singlar i vadstena single i brannkyrka romantisk dejt hogsjo single i asele traffa singlar hogalid romantisk dejt nynashamn tasjo gora pa dejt ljung romantisk dejt malmo single gora pa dejt i frustuna gotland dating apps sjalevad dejting ljungby maria traffa tjejer dating site bankeryd valdemarsvik dejta speed dating i gotalunden hitta sex i stigtomta-vrena traffa singlar ranea everodsbygden kvinna soker man malmo s:t johannes dating sweden pa dejt orust dating i hedemora tving single singel kvinna i glimakra valbo dating sweden gavle staffan dejtingsajt vellinge singlar hylte dejta kvinnor diserod dejta edsberg single dejtingsajt villstad dating sites i hanhals kagedalen traffa singlar eksharad dejting
Quote
 
 
#758 AbermotteP 2020-07-06 00:36
single i norrfjarden romantisk dejt ullerud romantisk dejt oviken norrkopings hedvig traffa singlar skanninge dejta kvinnor orkened speed dating dejting loshult grastorp dejting single i funbo enebyberg dejta kvinnor pa dejt skafto pa dejt varmland vastland dating apps dating site eskilstuna dating i surte dejt aktiviteter i torn ivetofta dejt aktiviteter tollarp dejting alsike dejta kvinnor single i krokek dejtingsajt sverige harplinge par soker man dingtuna singlar traffa singlar ovansjo gunnarsnas dating app hagby hitta sex katrineholm-stora malm dating apps singlar i hamrange dejting langsele traffa tjejer i hassjo dejtingsajt valla online dating i nora bergsfors. romantisk dejt svedala dating sites i bodafors dejt aktiviteter i nasum gora pa dejt i lockne myckleby speed dating savare dating sites gora pa dejt i molnbo dejt aktiviteter i mora gavleborg dejt
Quote
 
 
#757 AbermotteP 2020-07-05 23:07
dejt aktiviteter i krylbo s:t nikolai online dating speed dating i solvesborg kinnarumma single dating app i brastad kramfors dejt orkened dejt aktiviteter traffa tjejer i grycksbo halleberga hitta sex dejta kvinnor i ostra broby hjo kvinna soker man gunnarskog single strangnas motesplatser for aldre dejta i jarfalla malmslatt dejting singlar i lidingo barkakra kvinna soker man online dating i grodinge dating app i barkeryd dating sweden vasby gunnebo dating dating app i bjuv dejtingsajt orebro kvinna soker man arnas dating sites i tannas-ljusnedal dating sweden kafjarden vasterlovsta dejtingsajt oskarstrom kvinna soker man forslov dating sweden par soker man i simrishamn teg romantisk dejt skon romantisk dejt dejtingsajt brosarp-tranas villberga-hacksta-lot traffa singlar stenkvista-arla dejtingsajt dating apps i dalby traryd hitta sex paskallavik romantisk dejt kvinna soker man boxholm kvinna soker man overtornea dejta i slottsbron
Quote
 
 
#756 AbermotteP 2020-07-05 22:39
traffa singlar skedevi speed dating i uppsala hitta sex i fridlevstad forslov-grevie singel kvinna vittangi dating osseby speed dating pa dejt odakra hitta sex i vilhelmina romantisk dejt teg single i romelanda degerfors-nysund dejta kvinnor delsbo singel kvinna bjorkekarr dating apps hagby dejta kvinnor fors-rommele motesplatser for aldre kristianopel hitta sex mockfjard singel kvinna tanum dating site dejt steneby hitta sex i dingtuna grythyttan dating site singlar i vaderstad grundsunda traffa singlar stallarholmen dating site norrkopings ostra eneby dating sweden dating site lugnas romantisk dejt naskott pitea landsfors. speed dating rebbelberga dating apps angered single romantisk dejt huskvarna lindholmen dejta kvinnor dating site skoghall rebbelberga speed dating romantisk dejt saxtorpsskogen kvinna soker man redvag ramnas speed dating dating apps i surahammar single i sollebrunn algutstorp dejta skerike-gideonsberg speed dating
Quote
 
 
#755 AbermotteP 2020-07-05 20:54
singel kvinna i munka ljungby lima-transtrand dejta orsundsbro dejta kvinnor singel kvinna i nasum lodose dating sites pa dejt mansarp dating site almby dejt aktiviteter i holmsund rammen dating site hitta sex i mansarp tuve gora pa dejt ravlanda dejt marieholm speed dating nordmaling gora pa dejt gislaved dejta dating i paarp singlar i ostra ljungby motesplatser for aldre i markaryd sveriges dejta kode traffa tjejer are singlar dejta i frosakull stigtomta-vrena dating app motesplatser for aldre i bronnestad redvag dejta viby dejta kvinnor singel kvinna i skon pitea landsfors. dejta kvinnor par soker man i kvillinge romantisk dejt vastra vikbolandet dating sites i filborna aseda dating app motesplatser for aldre i teleborg avesta traffa tjejer traffa tjejer i rattvik helgesta-hyltinge dating sites single i ronneby hitta sex i arbogabygden vastra amtervik dejta dejting arentuna kvicksund dating sweden
Quote
 
 
#754 AbermotteP 2020-07-05 20:40
dejtingsajt hemmesjo med tegnaby kvinna soker man henan speed dating i jursla dating i mala landskrona dejt aktiviteter bjorko dejtingsajt motesplatser for aldre i karesuando dejt hoganas tvaaker online dating traffa tjejer i motala vaderstad gora pa dejt dejta kvinnor i naskott ranea pa dejt dejta i myckleby par soker man i bredared dating app i bjursas dating sites i kville single i andalen kalmar singlar singlar i resaro bjuv traffa singlar soderkoping dejting arbra dating sweden skelleftea s:t olov traffa tjejer dejta kvinnor i stenkullen vissefjarda dejta kvinnor karl gustav dating apps romantisk dejt kungsholm single i stora hoga online dating i pershagen dejt aktiviteter i filborna halleforsnas gora pa dejt storfors singlar funbo dating sites fransta singel kvinna stora mellosa dating app askersund gora pa dejt dating apps i munka-ljungby sala kvinna soker man nedertornea-haparanda dating app bengtsfors dejting
Quote
 
 
#753 AbermotteP 2020-07-03 14:41
online dating photos rathcoole lesbian dating service belturbet ireland easy dating mallow letterkenny matchmaking agency muslim dating westport ireland https://71wytham.uk/county-dating-in-gaillimh-ireland.html women dating near knock
Quote
 
 
#752 AbermotteP 2020-07-03 13:44
online dating central near knock hookup now in navan ireland clare expat dating local hook up in bray dating places carrickmacross ireland https://campaigndelivery.uk/dating-expat-near-athenry.html area dating sites near curragh
Quote
 
 
#751 AbermotteP 2020-07-03 12:40
kilmacthomas dating for seniors dating events city in portlaoise ireland mayo best gay hookup apps cork city northside just hook up free dating app cootehill ireland https://airshowphotography.uk/student-dating-in-south-dublin-ireland.html rylane over 50 speed dating
Quote
 
 
#750 AbermotteP 2020-07-03 11:49
lesbian dating apps knock malahide dating a man from celbridge matchmaking cost online dating man in tullow black speed dating near monaghan https://benladusans.uk/hook-up-places-ashbourne-ireland.html kells speed dating christian
Quote
 
 
#749 AbermotteP 2020-07-03 10:46
midleton lesbian dating service roscrea meetup speed dating hook up website kerry ireland lesbian dating service near skerries custom matchmaking on listowel ireland https://tonyshirley.co.uk/dating-tonight-macroom-ireland.html adventure dating in ballinasloe ireland
Quote
 
 
#748 AbermotteP 2020-07-03 09:54
free online dating cork city southside dating site man ballyboughal ireland glanmire dating sites area free lesbian dating sites rathcoole carrick-on-suir dating lesbian https://brandanimals.uk/dating-events-city-in-blanchardstown-ireland.html matchmaking castleblayney
Quote
 
 
#747 AbermotteP 2020-07-03 08:51
exclusive matchmaking crookstown dating timeline arklow ireland full hookup camping in kerry ireland handler dating cootehill lusk best gay dating site https://71wytham.uk/rush-serious-matchmaking.html free dating app near curragh
Quote
 
 
#746 AbermotteP 2020-07-03 08:03
free dating sites city in jobstown ireland plus size speed dating near boyle italy dating in westmeath ireland dating reviews westport ireland bbw dating in waterford ireland https://brighten-up.uk/dating-services-city-in-ballinrobe-ireland.html city dating app sallins ireland
Quote
 
 
#745 AbermotteP 2020-07-03 06:57
the hook up clonakilty monasterevin house speed dating athlone elite dating agency best online dating apps in ballinasloe ireland local hook up in longford ireland https://tonyshirley.co.uk/interracial-dating-central-bantry-ireland.html dating a girl tuam ireland
Quote
 
 
#744 AbermotteP 2020-07-03 06:10
gay hookup in lifford longford internet dating donaghmede dating again hookup city near castlebar greystones online dating free https://brighten-up.uk/singles-online-dating-knock-ireland.html best dating app city in fingal
Quote
 
 
#743 AbermotteP 2020-07-03 04:56
muslim dating shankill ireland dating guys near arklow best dating coach castleblayney ireland hook up clubs near cabinteely west hook up kinsale ireland https://71wytham.uk/e-dating-service-in-mitchelstown.html dating polis mitchelstown
Quote
 
 
#742 AbermotteP 2020-07-03 04:08
match making in cabinteely cork city southside free gay dating malahide power hook up offaly best dating coach top dating app near lucan https://brighten-up.uk/dating-sites-free-near-tallaght.html carlow dating expat
Quote
 
 
#741 AbermotteP 2020-07-03 04:00
gorey black speed dating events state dating laws portmarnock passage west dating reviews dating agencies in malahide ireland gay matchmaking service in newbridge https://anti-hosting.uk/gay-hookup-in-kells.html christian speed dating carrickmacross ireland
Quote
 
 
#740 AbermotteP 2020-07-03 02:58
millionaire matchmaking luimneach dating a man in cashel online dating photographers in foxrock ireland bbw dating in lucan ireland gay dating site tramore ireland https://uselesspenguin.co.uk/speed-dating-black-clane-ireland.html oranmore gay hookup sites
Quote
 
 
#739 AbermotteP 2020-07-03 02:35
area dating in tullamore ireland speed dating in garristown ireland laois arab dating county dating in skibbereen ireland dating island knocklyon ireland https://andrewmarshphotography.uk/best-dating-app-city-cluain-meala-ireland.html bbw singles dating near roscommon
Quote
 
 
#738 AbermotteP 2020-07-03 02:16
cork city northside great expectations dating top dating app near limerick loughrea state dating laws dating white in portmarnock ireland roscommon dating law https://brighten-up.uk/skerries-area-dating-services.html luimneach online dating coach
Quote
 
 
#737 AbermotteP 2020-07-03 01:27
dating classifieds newcastle west ireland dating region clones gay dating service in enfield ireland dating over 40 loch garman ireland dating sites can athlone https://potteriespowertransmission.co.uk/uni-dating-clones-ireland.html ardee hookup tonight
Quote
 
 
#736 AbermotteP 2020-07-03 01:22
portmarnock bisexual speed dating arab dating near carrick-on-suir lesbian dating man in cashel girl dating newcastle west ireland urban speed dating in trim https://amcarpentrywelwyn.uk/free-lesbian-dating-in-an-muileann-gcearr-ireland.html dating at college in tipperary ireland
Quote
 
 
#735 AbermotteP 2020-07-03 00:46
elite dating agency in rush ireland st dating service in fingal ireland garristown lesbian dating app dundalk dating events man dating gay in kilkenny ireland https://diss-play.uk/mayo-city-dating-app.html speed dating reviews shannon ireland
Quote
 
 
#734 AbermotteP 2020-07-02 18:11
zdarma lesbicke pornohvezdy filmy montreal orgie animais com porno prvni dlouhy kohout pornofreemovies http://4jobar.com/mokr-koi-galerie.html horke dospivajici indicky sex
Quote
 
 
#733 AbermotteP 2020-07-02 16:36
альфа банк кредитная карта отзывы клиентов получившие карту микрозайм срочно на карту без отказа банк хоум кредит карта свобода партнеры пермь может ли учредитель дать беспроцентный займ своей организации 2020 в казахстане деньги под залог птс 24 часа https://nvutiofficial.ru/onlayn-zayavka-v-vtb-24-bank-na-potrebitelskiy-kredit.html уставный капитал кредитной организации
Quote
 
 
#732 AbermotteP 2020-07-02 15:14
микрозайм 50000 рублей онлайн на карту срочно без отказа расчет процентов по кредиту калькулятор онлайн сбербанк how to close capital one credit card uk кредит европа банк рефинансировани е кредитов других банков онлайн расчета ндфл зарплата https://studiovelvet.ru/credit-one-bank-locations.html сайт такси в кредит отзывы
Quote
 
 
#731 AbermotteP 2020-07-02 15:10
займ под птс москва грузовик росбанк официальный потребительский кредит финтерра займ на карту сбербанка кредиты малому бизнесу екатеринбург взять кредит на 30000 гривен https://spider-reputation.ru/bistriy-zaym-dengi.html как проверить авто на запрет регистрационных действий
Quote
 
 
#730 AbermotteP 2020-07-02 15:07
росбанк сургут кредит онлайн почта банк акции по кредиту банк кубань кредит онлайн интернет кредит под залог автомобиля в воронеже калькулятор кредита возрождение потребительский 2020 https://dverineva-fabrika.ru/kredit-na-mts-obeshanniy.html банковский кредит ставка процента
Quote
 
 
#729 AbermotteP 2020-07-02 13:40
связь банк кредит пенсионерам кредит онлайн на год украина магазины партнёры карты свобода хоум кредит в москве как купить в рассрочку с плохой кредитной историей отражается по дебету и кредиту https://myface-bulldogs.ru/terminali-houm-kredit-banka-v-kostanae.html какой банк дает кредит на жилье
Quote
 
 
#728 AbermotteP 2020-07-02 12:53
кредит на карту с 21 года бакалавр специалист магистр название финансы и кредит подать заявку на ипотеку в сбербанк онлайн без посещения офиса банка занять небольшую сумму карты деньги два ствола торрент 4к https://spider-reputation.ru/srochno-segodnya-nuzhni-dengi-v-dolg.html перепродали долг по кредиту
Quote
 
 
#727 AbermotteP 2020-07-02 12:51
связной оформил кредит без моего ведома лада калина хэтчбек в кредит альфа-банк кредит наличными отзывы 2020 реквизиты организации что туда входит узнать задолженность по займам онлайн https://collagenhair.ru/zaymu-v-kurgane.html кредит в самаре с плохой кредитной историей
Quote
 
 
#726 AbermotteP 2020-07-02 11:35
черный цвет нива бу купить в кредит льготный ипотечный кредит с государственной поддержкой договор займа с сотрудником проводки идея банк онлайн кредит втб банк в спб адреса отделений режим работы в выходные https://studiovelvet.ru/kredit-150000-moskva.html ооо девон кредит туймазы
Quote
 
 
#725 AbermotteP 2020-07-02 11:22
купить в кредит киа спортейдж в краснодаре мгновенный онлайн займ на карту маэстро райффайзенбанк онлайн заявка на кредитную карту юж кредит на 10 лет пермь уралсиб банк банк клиент вход в систему дбо https://mob-service-spb.ru/krediti-ot-chastnih-lits-tyumen.html займ без процентов онлайн быстро на карту в moneyman
Quote
 
 
#724 AbermotteP 2020-07-02 10:18
как создать личный кабинет втб банк клиент онлайн регистрация что такое дебет и кредит простыми словами в бухгалтерии для чайников кредит втб ипотека калькулятор расчета договор валютного займа образец рассмотрите схему линий московского метрополитена и найдите станции названные в честь https://spider-reputation.ru/rosdengi-otzivi-dolzhnikov-2020-krasnodar.html подать заявку на рефинансировани е кредита во все банки онлайн без справок
Quote
 
 
#723 AbermotteP 2020-07-02 10:17
как узнать автомобиль в аресте или нет через госуслуги калькулятор кредита почта банк 2020 займы 1 рф связной кредит рассрочка забрать проценты по кредиту https://collagenhair.ru/bank-home-kredit-telefon-chelyabinsk.html гугл карта москвы с улицами и домами подробно смотреть панорама
Quote
 
 
#722 AbermotteP 2020-07-02 09:15
микрокредиты все кредиты под 6 годовых приватбанк кредиты на авто восточный банк проценты по кредиту как узнать остаток трафика мтс безлимитище https://superhot-house.ru/onlayn-zaym-s-plohoy-kreditnoy-istoriey-bez-otkaza.html взять кредит на карту через интернет не выходя из дома россия
Quote
 
 
#721 AbermotteP 2020-07-02 09:01
сбербанк кредит 200000 на 3 года птс при покупке авто в кредит кредит у частного лица днепродзержинск кредит на мегафон обещанный платеж деньги под залог недвижимости нижний новгород от частных лиц https://myface-bulldogs.ru/bank-vtb-kredit-spb.html гугл карты со спутника в реальном времени 2020 новосибирск
Quote
 
 
#720 AbermotteP 2020-07-02 07:50
машина в кредит екатеринбург кредит европа адреса купить в кредит в алматы займ 40000 на карту срочно без отказов и проверок калькулятор онлайн втб 24 потребительский кредит рассчитать https://dverineva-fabrika.ru/zaym-pod-zalog-avto-habarovsk.html как подать заявку на кредитную карту через сбербанк онлайн с телефона
Quote
 
 
#719 AbermotteP 2020-07-02 07:48
где дешевле взять кредит в украине порно занимай инцест как узнать сколько пользуешься симкой мтс долгое ожидание дает привкус ненужности кредитная карта без отказа с плохой кредитной историей срочно https://remgem.ru/zayavka-v-houm-kredit-bank-onlayn-s-momentalnim-resheniem-kredit-nalichnimi.html онлайн займ на яндекс деньги
Quote
 
 
#718 AbermotteP 2020-07-02 06:53
виды платежей по кредиту дифференцирован ный микрозайм время займа деньги разных стран фото и названия капуста ру займы личный кабинет вход по номеру молитва при долгах денежных и кредитах https://studiovelvet.ru/card-credit-plus-kredit-evropa-bank.html займ под залог коммерческой недвижимости в самаре
Quote
 
 
#717 AbermotteP 2020-07-02 06:41
кредит наличными в перми перевести деньги с телефона на телефон мтс россия кредита займа на приобретение жилья сумма страховки кредита вклады физ лиц хоум кредит https://mob-service-spb.ru/rabota-v-spb-kredit.html займ на карту срочно на длительный срок
Quote
 

Add comment

Security code
Refresh

Цаг агаарын мэдээ