Download Firefox
Download Firefox

Friday, Oct 20th

Last update02:33:29 AM GMT

Profile

Layout

Direction

Menu Style

Cpanel
You are here НИЙГЭМ Онцлох асуудал Хэвлэлийн эрх чөлөө хэнд хэрэгтэй вэ?

Хэвлэлийн эрх чөлөө хэнд хэрэгтэй вэ?

Дэлхий дахинаа 1993 оноос хэвлэлийн эрх чөлөөний өдрийг тунхаглан тэмдэглэж эхэлсэн. Монголд ч энэ өдрийг тэмдэглэх болсоор нэлээн хэдэн жилийг үдэв. Хэвлэлийн эрх чөлөө гэж чухам юу вэ? НҮБ-ын Ерөнхий ассемблейн 59 дүгээр тогтоолд хэвлэлийн эрх чөлөө бол хүн төрөлхтний язгуур эрх гэж тэмдэглэжээ. Монгол улсын үндсэн хуулинд эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах, халдашгүй чөлөөтэй байх, үг хэлэх, үзэл бодлоо илэрхийлэх, өмч хөрөнгө эзэмших зэрэг иргэний жам ёсны эрхүүдийг тунхагласан бий.

Энэхүү халдашгүй эрхийг хэрэгжүүлэхэд ард иргэдэд туслах гүүр нь хэвлэлийн эрх чөлөө юм.

Хэвлэлийн эрх чөлөөгөөр хангагдсан гэгдэж байгаа улс оронд тухайн улсын иргэн хэн ч байлаа гэсэн хэвлэл мэдээллээр дамжуулан чөлөөтэй үгээ хэлж, үзэл бодлоо илэрхийлж, хэвлэл мэдээллээр дамжуулан төрийн хэрэгт оролцож, засаг захиргааныханд хяналт тавьж байх бүхий л бололцоо нь нээлттэй байх ёстой. 

Гэвч амьдрал дээр ямар байна. Монгол улсын үндсэн хуулинд Монгол улсад төрийн эрх ард түмний гарт байна гэж заасан байдаг. Үнэхээр ард түмэн төрийн эрхийг гартаа байлгаж чадаж байна уу? энэ бас л хэвлэлийн эрх чөлөө, ард түмний мэдэх эрхтэй салшгүй холбоотой зүйл.

Хэвлэлийн эрх чөлөө бодит амьдрал дээр ямар байна вэ гэдгийг мэдэхийн тулд юуны өмнө манай улсын аль нэг баг сум, аймаг, хотын иргэн захын хэвлэл мэдээллийн байгууллагад очоод үндсэн хуулиар олгогдсон эрхээ эдлэх боломж хангалттай бий юу? Манай улсын, аймаг, сум, багийн  ямар ч иргэн өөрийнх нь амин чухал эрх ашигтай холбоотой төрөөс авах ёстой мэдээллийг саадгүй авч чадаж байгаа юу, тэрчлэн иргэдийн үндсэн хуулиар олгогдсон эрх эрх чөлөөг нь сахин хамгаалах иргэдэд мэдээллийг чөлөөтэй олж авах, төр захиргааны үйл ажиллагаанд хяналт тавих боломжийг нь төрөөс хангаж өгч чадаж байгаа юу? бидний төлсөн татварыг албан тушаалтнууд юунд зарцуулж байна вэ? Бүх хүнд, тэр дундаа надад, танд адилхан хүртээлтэй байх ёстой нийтийн баялгийг хэн нэг нь зөвхөн өөртөө зориулаагүй биз? гэсэн олон асуултад хариу олох хэрэг гарна.

Энэ бүхнийг мэдэх эрх хуулиар нээлттэй ч хүн болгон өөрийн гэсэн оногдсон ажилтай, амьдралын ачаатай болохоор орчин цагийн хүмүүст хүссэн бүх мэдээллийнхээ хойноос хөөцөлдөх боломж, цаг зав хомс. Ийм нөхцөлд өмнөөс маань энэ ажлыг “хөөцөлдөж”, мэдэх эрхээ эдлэх боломжоор хангаж өгдгөөрөө хэвлэл мэдээлэл бидний мэдэх эрхийн маань хүндтэй манаач юм. Иймээс л хэвлэл мэдээллийн салбарын зүрх, тархи нь байх учиртай сэтгүүлчдийг дэлхий нийтээр хүний эрхийн манаач гэдэг.

Хэвлэл мэдээллийг дөрөвдөгч засаглал хэмээдэг нь чухам үүнтэй холбоотой. Хэвлэл мэдээллээр дамжуулж иргэний жам ёсны эрхийг хамгаалах, засаглалд хяналт тавих, засаглалд оролцох иргэдийн оролцоог хангах амин чухал зорилтууд хэрэгжих учиртай бөгөөд хэвлэл мэдээлэл бол хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх засаглалтай зэрэгцсэн томоохон үүрэг, хариуцлага бүхий засаглалын институц гэдгийг ингэж тунхагласан хэрэг.

Хэвлэл мэдээллийг дөрөвдөгч засаглал байлгах боломжийг нь хууль тогтоох болон гүйцэтгэх институцаас бүрдүүлж өгөх жам ёсны үүрэгтэй. Гэвч Монгол улсад энэ үүрэг хэрэгжихгүй байгааг бид харж байгаа. Хэвлэл мэдээллийн салбарын эрх зүйн орчинг бүрдүүлэх талаар юу ч хийгдээгүй хэвээр, уг салбар нь Монгол хөрс сууринд тохирохгүй, гаднын тааруухан хуулбар болсон тогтолцоотой, хэвлэлийн байгууллагуудын дийлэнх нь улс төр, бизнесийн бүлэглэлийнхний эзэмшил болсон, ажиллагсад нь тарчиг ядуухан амин зуулгатай хэвээр өнөөдөртэй золгож байгаа нь хилс зүйл биш.

Манай улсын хэвлэлийн эрх чөлөөний чиглэлээр ажилладаг төрийн бус байгууллагуудаас хийсэн удаа дараагийн судалгаагаар Монголын сэтгүүлчдийн олонх нь хараат бусаар ажиллах нөхцөл баталгаажаагүй бөгөөд тэд өөрсдийгөө юун түрүүнд эздээсээ, улс төрчдөөс, мөнгөнөөс хамааралтай байгаа гэж үзсэн байдаг. Хэвлэлийн хүрээлэнгийн сүүлийн судалгаагаар гурван сая хүрэхгүй хүнтэй Монголын жижигхэн зах зээл дээр нийт 500 орчим хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл  үйл ажиллагаа явуулж байна. Ийм нөхцөлд хэвлэл мэдээллийн зах зээл эрүүл өрсөлдөөнд оршиж байна гэж үзэх ямар ч үндэсгүй бөгөөд сэтгүүлчдийн эвлэлийг олон жил толгойлсон ахмад сэтгүүлч Ц.Дашдондов гуай саяхан “Монголд мөлжлөгийн сэтгүүлзүй оршиж байна” хэмээн харамсан өгүүлсэн нь үүнийг нотолно” хэмээн УИХ-ын гишүүн Батчимэг нэгэн нийтлэлдээ дурьдсаныг энд эш татъя.

Ийм нөхцөлд бид хэвлэлийн эрх чөлөөг хэрхэн хэрэгжүүлэх вэ гэдэгт дээр дооргүй бодож, улс орныхоо иргэдийн язгуур эрхийг хэрхэн хангах талаар санаа оноогоо уралдуулахад л хэвлэлийн эрх чөлөөний өдрийн тэмдэглэхийн амин чухал эрх ашиг орших билээ

 

Г.Төрмөнх

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Add comment

Security code
Refresh

Ховдын Толь Шинэ дугаар гарлаа

    Khovdiin-toli

Ирээдүйн Толь шинэ дугаар гарлаа

ireeduin-toli

Бизнес Толь шинэ дугаар

biznes-toli

ТАНЫ СОНОРТ

galdaТүүхэн хүмүүн

Цаг агаарын мэдээ