Download Firefox
Download Firefox

Thursday, May 23rd

Last update10:45:00 AM GMT

Profile

Layout

Direction

Menu Style

Cpanel
You are here Home

Улс төр

Information about the software behind Joomla!

МАН-ын XXYIII их хурал сүржин, даржин ...

  • PDF

МАН-ын 28-р их хурал хоёр хоног сүр дуулиантайгаар СТӨ-нд болж өнгөрлөө. Цэнгээний газарт орж буй мэт бугуйвч, мандат сэтгүүлчдэд өгсөн ч, сэтгүүлчдийг нохойн гөлөг шиг хөөж, хаалттай хаалганы цаана хөлдөөх шахав. Хэвлэл мэдээллийн ажилчдыг хөөж туусныг эс тооцвол Төрийн тусгай хамгаалалт, цагдаа нараар хамгаалуулаад, зохион байгуулалт сайтай, хэрүүл,талцал багатай СҮРТЭЙ хуралдсан. Хурлаар хэд хэдэн асуудлыг ярилцсан. Эдгээр гол асуудал нь эмэгтэйчүүдийн квотыг нэмэгдүүлж 30 хувь болгох тухай байв. Тодруулбал МАН-ын Бага хурлын гишүүдийн тоог нэмж 369 болгож, үүний 30 хувь нь эмэгтэйчүүд, 30 хувь нь намын анхан шатны байгууллагаас бүрдүүлэхээр төлөвлөсөн байна.

Намын даргаар хэнийг сонгохоо хэлэлцэв. УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэн УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга Д.Хаянхярвааг, УИХ-ын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Ц.Нямдорж Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийг тус тус нэр дэвшүүллээ. Мөн танхимаас Архангай аймгаас сонгогдсон төлөөлөгч н.Хүрэлбаатар УИХ-ын гишүүн Ж.Мөнхбатыг нэр дэвшүүлсэн ч тэрбээр намын даргын өрсөлдөөнөөс нэрээ татаж буйгаа мэдэгдсэн юм. Харин намын гишүүн Н.Дэмбэрэл үг хэлэхдээ намын даргад нэр дэвшихээс татгалзаж буйгаа илэрхийлэн нэрээ татав. Ингэснээр Монгол Ардын Намын даргад Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх, УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга Д.Хаянхярваа нар өрсөлдсөн.

Тэдний хэнийг нь МАН-ын дарга болгох эсэхийг 21 аймаг 9 дүүргээс ирсэн 1383 төлөөлөгчийн 1261 нь хаалттайгаар саналаа өгч сонгосон юм. Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ухнаагийн Хүрэлсүх 1261 төлөөлөгчийн 63.1 хувийн санал авч Монгол Ардын Намын даргаар сонгогдлоо. Ингэснээр тэрбээр Монголын улс төрийн ууган хүчин МАН-ын 15 дахь даргаар сонгогдов.

Намын даргын тамгаа М.Энхболдоос албан ёсоор авсан У.Хүрэлсүх өчигдрөөс МАН-ын хагарал, хямрал дуусч байгааг зарлав. Энэ тухайд түүний хэлсэн үг нь “Би намынхаа эв нэгдлийг нүдний цөцгий мэт хайрлан хамгаалах болно. Улс орныхоо эдийн засгийн уналтыг зогсоож, сэргээх хариуцлагатай үүрэг надад ногдож байна. УИХ дахь намын бүлгийн 33,32 гэсэн яриа энэ цаг мөчөөс эхлэн эцэс болж байгааг та бүхэндээ зарлая. Ийм үүрэг даалгаврыг Их хурлаас надад, МАН-ын 65 гишүүнд өглөө” гэж мэдэгдсэн юм.

Saitad 6Энэ нэг зүйл далдалсан ч далдлаагүй ч ажиглагдаж байгаа нь намын удирдлагыг өөрчлөхийн тулд л хагарал болдог юм байна. Тэгээд хагарал үүсгэж байсан нөхдүүдийн аль нэг нь санасандаа хүрмэгц одоо хагарч бутрах шаардлага байхгүй болсоон хө гэж мэдэгддэг юм байна. Сэтгүүлчдээс учиргүй нууж хаагаад байсан зүйл нь үүнтэй холбоотой ч байж магад. Үүний сацуугаар бас нэг инээд ч хүрмээр, эмгэнэж гашуудмаар зүйл нь хурал дээр илтгэл тавьсан, үг хэлсэн намын “том дарга нар” нь нэг намын түүхийг Монгол улсын түүхэн замнал мэтээр баахан сурталдав. Хурлыг зохион байгуулж байгаа байдал нь гэнэн баарагдуу хүмүүсийн тархийг угааж, сүр бадруулахад, үнэхээр л улсын гол хөдөлгөгч хүч нь нам юм байна гэж ойлгогдохоор юм болов. Ер нь ингэж мунхруулсаар байгаад ард түмний бараг тал хувийг намын мэдрэлгүй боолууд болгож хувиргасан байх гэж санагдаж байсныг нуух юун. Гэвч даравч далдайна булавч бултайна. Намын нэрээр улс орны толгой дээр сандайлдаг цаг удахгүй төгсгөл болох биз ээ гэдгийг хавчуулчихад юу нь буруудахав. Ямартай ч хагарч бутрахгүй нэгдээд нийлээд явна гэдгээ дарга нь хэллээ. Яахыг нь цаг хугацаа харуулах биз.

Хурал дууссаны дараа МАН-ын УЗ-ийн гишүүдийг шинэчлэх асуудлыг намын хэсэг бүлэг нөхдүүд ярилцахаар Тусгаар тогтнолын ордны 6-р давхарт цугласан. Гэхдээ халамцуу, гөлөмцүү хэсэг бүлэг хэлэлцүүлэгт явж байгаа харагдсан. 21:00 цагийн орчим халамцуу байсан улс ямар асуудал хэлэлцэж шийдснийг тухайн үед байсан нөхдүүдээс өөр хүмүүс одоогоор мэдэж амжаагүй байгаа.

Ямартай ч МАН бага хурлын гишүүд, намын дарга, УЗ-ийн гишүүдээсээ эхлээд шинэчлэгдэж байна. Шинэчлэгдэж дуусаад Улсын дээд шүүхэд намын дарга, дүрмийн өөрчлөлтийг бүртгүүлэх үлдлээ.

 

 

“Черкесүүдийг аймаглан устгах” сэдэв хаанаас үүдэлтэй вэ?

  • PDF

Өнөө цагийн түгшүүр

Аймаглан устгахуй – гэдэг нь угсаатны болон шашны шинж чанараар нь хүмүүсийг устгах гэсэн төрийн ухамсартай бодлого. Тийм зорилгыг Оросын эзэнт гүрэн XYIII зуунд ч, XIX зуунд ч тэр, XX зуунд ч Монгол, Хятадыг оруулан Ази тивийн газар нутаг дээр, черкесүүдийн хувьд ч тэр, өөр ямарваа нэгэн ард түмэн болон угсаатны хувьд хэзээ ч тавьж байгаагүй гэдгийг түүхч эрдэмтэд хэлдэг. Төрлөөр нь устгахуйг зөвхөн гитлерийн Германы үед (1933-1945 он) л төрийн бодлогын хэмжээнд өргөмжилсэн байдаг. Орос дахь парламентын сонгуулийн өмнөхөн АНУ болон Туркийн зарим нийгэм, улс төрийн зүтгэлтнүүд Барууны тэргүүлэх орон болсон Германд Османы эзэнт гүрний зүгээс нэг зуу гаруй жилийн өмнө армянуудыг төрлөөр нь устгах үйлдлийг хүлээн зөвшөөрсний дараа “черкесийн” гэх өөр нэгэн үндэстний хөзөр тоглохыг оролдоцгоож байна.

Энэ нь өнгөрсөн зууны 90-ээд оны эцсээрх бүтэлгүй оролдлогын дараахан Оросын Хойд Кавказыг тогтворгүй байдалд оруулахад чиглэгдэж байгаа буй бас нэг оролдлого юм. Гэхдээ Орос-черкесийн харилцаанд “аймаглан устгахуй” хэмээх нэр томъёог оруулах гэсэн өрөвдөлтэй хүчин чармайлт нь Оросыг Кавказаас шахах гэсэн өөрсдийнхөө геополитикийн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх гэсэн зорилготой. Америкийн дэмжлэгтэй төрийн эргэлтийн үр дүнд засгийн эрхэнд гарч ирсэн Михаил Саакашвили төр барих үедээ Гүрж улс черкесүүдийг төрлөөр нь устгасныг хүлээн зөвшөөрсөн нь санамсаргүй зүйл бишээ. 2014 онд мөнхүү Америкийн хүчний оролцоотойгоор төрийн эргэлт хийсэн Украин улс энэ нэр томъёог ашиглаж хожил авахаар оролдож байна. Гэхдээ хууль эрхзүйн үүднээс 1940-өөд оны хоёрдугаар хагаст эрхзүйн практикт орж ирсэн “аймаглан устгахуй /төрлөөр нь устгахуй/” хэмээх нэр томъёог XIX зууны үед байсан үйл явдалд хамааруулан хэрэглэх нь зүй зохистой гэж үү. Түүхэн баримт бичгүүдэд хандая.

1810 оны эцэс хүртэл Кавказ дахь Оросын бодлого хамгаалалтын шинж чанартай байлаа. Гэхдээ барууны түүхийг гуйвуулагчид энэхүү баримтыг ажиглахгүй өнгөрөхийг эрмэлзэж байна. Адегейн олон нийтийн тэргүүн нарын Кавказын дайны тухай тайлбарт оруулж ирээд байгаа , “аймаглан устгах” хэмээх нэр томьёондоо хамааруулсан бараг 50 жилийн туршид Оросууд Кубань голын баруун эрэг дээр байж, черкесүүдийн газар нутагт халдаагүй бөгөөд уулынхны оргож боссон үед л Кубань, Лабу голыг гатладаг байлаа. Энэ бүхий л хугацааны туршид Орос улс энх тайвныг эрхэмлэн Кавказын ард түмнүүдтэй худалдаа хийхийг оролдож, тэдэнтэй зөрчилд орохгүй байхыг эрмэлздэг байсан. Османы эзэнт улс (Турк) болон Ойрхи Дорнодын орнуудаас Орос улсын ялгагдах тал нь гэвэл черкесийн ард түмнийг өөрийнхөө хөгжилд асар том үсрэлт хийхэд нь дэмжин туслаж байсан явдал юм. Оросын черкесүүд бичиг үсэгтэй болж, боловсрол эзэмших бололцоотой болж, өөрийн соёл, шинжлэх ухаан, утга зохиолтой болж, хожмоо энэ нь черкесийн сэхээтэн бүрэлдэн төлөвшихөд түлхэц болов. Тухайлахад Оросод Шора Бекмурзин Номов 1840 онд адегей хэлний зүйг, Кази Атажукин кабардин цагаан толгой, үсэглэлийг тус тус зохиосон. “Аймаглан устгах” явдалд өртсөн ард түмэн өөрсдийг нь устгаж байгаа засаглалын үед соёлын үнэт зүйлсийг бүтээж чадсан тохиолдол хүн төрөлхтний түүхэнд бий юу? Зөвлөлт засгийн үед черкесийн хүн ам бүхий Абхази, Адыгей, Кабардин-Балкар, Карачай-Черкес гэсэн үндэсний засаг захиргаа бүхий бүрэлдвэрүүд үүсч буй болов. Харин черкесүүд амьдран суудаг гадаадын орнуудад ийм засаг захиргааны бүрэлдвэрүүд байдаггүй аж.

ОХУ черкес угсаатны төлөөлөгчдийн эрхийг ийнхүү ажил хэрэг болгон хамгаалж иржээ. Жишээ болгоход 2008 онд Абхазын БНУ-ын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрүүлэхийн төлөө 1992-1993 оны гүрж-абхазын зөрчлийн үеэр олон залуус амиа алдсан баримт бий. Дахин түүх сөхье. Гүржийн тусгай корпус командлагч, Кавказ болон Астрахань мужид иргэний асуудал эрхэлсэн генерал А.П. Ермоловын гол зорилго нь Оросын хамгаалалтын доор орших тосгод суурин руу чиглэсэн байнгын довтолгоог зогсоох явдал байлаа. Тэрээр чанд хатуу ажилладаг байсан ч нутгийн хүн амыг нийтээр нь хүйс тэмтрэх тухайд ямар ч яриа гардаггүй байжээ. Орос улсын бодлого бол Кавказыг эзлэх бус, харин ч тохинуулах, орон нутгийн хүн амыг бүсийн эдийн засгийн харилцаанд оруулан цаашдынх нь бие даан хөгжих үйл явцад эрч хүч өгөх явдал байсан юм. 1861, 1962 онуудад эзэн хаан II Александр черкесийн төлөөлөгчидтэй хоёр удаа уулзаж, тэднийг эсэргүүцлээ зогсоохыг хүсч, эзэнт улсын захиргаан дор өөрөө удирдах ёсыг нь хадгалуулна хэмээн баталгаа өгч байлаа. 2011 оны 5-р сарын 20-нд “Черкесийн ард түмний эсрэг Оросын эзэнт гүрний явуулсан “аймаглан устгах” үйлдлийг хүлээн зөвшөөрч, Орос улсыг эзлэн түрэмгийлэгч, “колоничлогч” хэмээн зарласан Гүржийн парламент нь Гүрж бол Хойд Кавказад Оросын байр суурийг бэхжүүлэх тэрчлэн Кавказын дайны ялалтанд хамгаас тууштай сонирхогч нь байсан гэдгийг даанч анхааралдаа авсангүй. Үүний учир нь энэ улсын арми XVIII зуунаас сайн дураараа оросын цэргийн харъялалд багтаж, оршиж ирсэнтэй холбоотой. XIX зуунд Орос болон Гүржийн улс төрийн сонирхол хамгийн нягт хэлбэрээр сүлжилдсэн байлаа. Кавказад эзэнт улсын бодлогыг гол хэрэгжүүлэгч нь Гүржийн язгууртнууд гэж тооцогддог байлаа.

Гүрж гаралтай олон зуун офицерууд оросын армид алба хаадаг байв. Чухамдаа Тифлист (Тбилиси) Гүржийн тусгай (хожмоо — Кавказын) корпус байрлаж байжээ. Түүнээс гадна гүржийн хаант улс, вант улсууд уулынхантай бас л дайны байдалтай байж, тэдний дайралтанд байнга өртдөг байлаа. Өнөөдөр албан ёсоор Тбилиси “черкесийн асуудлыг” өөрийн улс төрийн түр зуурын бодлого болгож, олон улсын тайзнаа Оросын нэр хүндийг унагаах оролдлого хийж байна. Гүржийн иймэрхүү өдөөн хамтгасан бодлого олон улсын хийгээд Кавказын улсууд, ард түмнүүдийн бүсийн нийгэмлэгт санаатайгаар хагарал үүсгэж байна. Адыгейн ард түмнүүдийн “гол хамгаалагчдын” дүрд тоглож буй өнөөгийн Гүржийн эрх баригчид XIX зуунд Хойд Кавказад болсон байлдааны үйл ажиллагаанд болон 1864 онд Красная Полянад болсон жагсаалд оросын армид алба хааж байсан олон тооны гүржийн элит офицеруудын талаар таг дуугүй байгаа нь ичмээр. Ийм учраас тэр цаг үеийн үйл явдлын төлөө шууд хариуцлагыг Гүрж бас үүрэх ёстой. Гүржийн өнөө үеийн улс төрчдийн олон төлөөлөгчид 1992−1993 оны Абхази дахь дайны үеэр абхаз-адегейчүүдийг устгахад оролцож байсан билээ.

Оросын черкесүүдийн олонх нь зөвхөн Оросод л амаар бус ажил хэрэг дээрээ үндэсний цөөнхийн эрхийг дагаж мөрддөг гэдгийг ухамсарлан Тбилисийн ивээл дор “тусгаар тогтносон черкес улс” байгуулахын эсрэг тэмцэж байлаа. ОХУ-ын ард түмнүүд өөрсдийн түүх, соёл, уламжлалаа чөлөөтэй судлах, төрөлх хэл дээрээ ярих нь чөлөөтэй байсан. Тэр үеэр Гүржид үндэсний цөөнхийг уусгах зорилготой нийтийг хамарсан “гүржжүүлэх” ажиллагаа ил цагаан явагдаж байлаа. Гүржийн засаг захиргааны арьс өнгөөр ялгаварлах бодлоготой үл эвлэрэх явдал нь Абхазид болон Өмнөд Осетинд (2008) дайн гарахад хүргэжээ. Гүржид аж төрөн суудаг армянууд, азербайжанчууд, грекүүд, турк-месхетинчүүд болон бусад үндэсний цөөнхийн эсрэг шахалт хавчилт үргэлжилсээр байна. Тэндхийн үндэстнээс нь үл хамааран “Туркийн иргэн бүр турк хүн” гэсэн үзэл санаа бүхий үндсэн хуультай Турк улсад өнөөдөр нөхцөл байдал их муу байна. Анкарагийн зүгээс албан ёсоор арьс өнгөөр гадуурхах бодлогод турк дэх үндэсний цөөнхүүд болох күрдүүд, армянууд, грекүүд, гүржүүд өртөгдсөөр байна. “Черкесүүдийг аймаглан устгахуй” хэмээх санааг урагшлуулан газар авахуулахад туркийн засгийн эрх баригчдын хэмжээ хязгааргүй бялангач зан төрх дөхөм үзүүлж байна.

Турк улс саяхан армянчуудыг аймаглан устгах үйл ажиллагаа явуулсан нь өнөөдөр дэлхийн 29 орноор хүлээн зөвшөөрөгдөөд байна. “Черкесүүдийг аймаглан устгахуй” – н үзэл санааг дэвшүүлэгч АНУ болон түүний холбоотнуудын хүчин чармайлт нь черкесүүдийн төлөө санаа тавихад бус, харин Орос улстай сөргөлдөхөд оршиж байна. Харин черкесүүдийн эмгэнэлт явдал тэдний хувьд ямарч ач холбогдолгүй юм; Дахин түүх сөхөж үзье. Кавказад оросууд орж ирснийг Америк болон Энэтхэгт европын колоничлогчид орж ирсэнтэй, Дорнод Европыг немцийн нацистууд булаан эзлэсэнтэй харьцуулшгүй юм. XVIII—XIX зууны үед Кавказын ард түмнүүдийг Оросын удирдлагын зүгээс бүс нутгийн бодлогын бие даасан субъектийн журмаар тууштай авч үзэж, тэдэнтэй урьд өмнө нь дайн хийж, энхийн хэлэлцээ, цэргийн эвсэл байгуулж байсан хэдий ч, гол нь худалдаа арилжаа хийдэг байлаа. Дэлхийн Хоёрдугаар дайны явцад нацистууд, зарим талаар Америк, Энэтхэг дэх европын колоничлогчид ч эзлэсэн нутаг дэвсгэрээ өөрсдийн колони шиг үзэж, нутгийн хүн амыг зөвхөн эдийн засгийн “хэрэглүүр”, олонх тохиолдолд зарлагадах материал мэтээр үздэг байжээ. Колоничлогчдын үеийн америкийн индианчуудын аймшигт хувь тавилан болон 1937-1945 оны Монгол тэрчлэн Хятад дахь японы эзлэн түрэмгийлэл, мөн Дэлхийн Хоёрдугаар дайны жилүүд дэх нацистын эзлэн түрэмгийллийн үеийн Орос, Украин, Белорусь, Польш, Югославийн иргэдийн хувь заяа тов тодорхой билээ.

Кавказын дайны үеэр үүнтэй төстэй зүйл болоогүйг түүхчид гэрчилдэг. Кавказын дайн гэж юу байсан бэ? Энэ нь түүнд оролцсон оросууд болон бусад бүхий л ард түмнүүдийн хувьд эмгэнэл байлаа. Энэ бол зөвтгөхийн аргагүй олон тооны үхэл хагацал бүхий урт хугацааны сөргөлдөөн байж, тодорхой үеүдэд тодорхой газар нутаг дэвсгэр дээр янз бүрийн талуудад хүчний давуу тал ажиглагдаж байсан. Гэхдээ эдгээр үйл явдлууд нь эсэргүүцэл үзүүлэх чадваргүй, хамгаалалтгүй хүмүүсийг алан хядахтай огтхон ч төсөөгүй байлаа. Нутгийн оршин суугчид нэг бус удаа байлдааны ажиллагааг эхлэж байлаа. Черкесүүд Кубаны баруун эрэг дээрх орос суурингуудыг дээрэмдэн тонохдоо, амьдралаа хангалуун байлгах чухал хэлбэр, аж ахуй эрхлэх гүйдлийн тогтолцооны таатай зорилго хэмээн үзэж байлаа. Түүнээс гадна хүмүүсийг боолчлохын тулд оргуулах, барьж авах явдлыг нутгийн ард түмнүүд хамгийн хүндтэй ажилд тооцдог, бараг шүтэх хэлбэрт оруулчихсан байлаа. Чухамдаа боолуудынхаа тоогоор хүний баялаг болон нийгмийн төвшинг тодорхойлдог байв.

Тиймэрхүү олзныхны хувь заяа мэдээж, туйлын гунигтай байлаа, тэднийг далайн эрэг тийш хөөж тууж, Османы эзэнт улсад (Турк) худалддаг байв. Оросуудыг Кавказад ирэхээс өмнө адегейн нийгэмлэг нэгдмэл бус байлаа, энэ талаар энэ нутагт ирж байсан эрдэмтэд, аялагчид дурдсан байдаг. Кавказын дайн эхлэхээс бүүр өмнө тус бүс нутагт янз бүрийн нийгмийн болон үндэстний бүлгүүд сөргөлддөг байсан нь адегейн нийгмийг нэгдмэл улс болгон төлөвших бололцоог олгосонгүй. Дайны эхэнд нэгдмэл кавказын нийтлэг байхгүй байсан учраас Кавказын дайныг “чөлөөлөх”, эсвэл “орос-черкесийн”, тэр ч байтугай “орос-кавказын” хэмээн нэрлэхэд тохиромжгүй юм. Энэхүү том дайн нь хэд хэдэн тулалдаанаас бүрэлдэх ба үлэмж хэжээгээр Оросын хувьд ч, Кавказын ард түмнүүдийн хувьд ч иргэний дайны шинжтэй байсны учир нь Оросын эзэнт гүрний албанд орон нутгийн хүн амын орон тооны анги нэгтгэлүүд оролцдог байв.

Кавказын дайны туршид Оросын талд олон тооны адыгей-мусульманчууд байлдаж байлаа, дайны эцэс гэхэд Шамилын нөлөөн дор Оростой хийсэн дайн “сүсэггүйтний” эсрэг шашны шинж чанартай болсон байв. Олон тооны эгэл жирийн уулынхан Оросын талд орж, боол эзэмшлийн тогтолцооноос гарч, хувийн эрх чөлөө олж авахын тулд казак хэмээн бүртгүүлдэг байжээ. Эндээс харахад черкесийн ард түмнийг “аймаглан устгах” гэгч сэдэв нь Кавказын бүс нутаг дахь Баруун болон АНУ-ын бодлогын ерөнхий дэвсгэрт орж байна. Хар тэнгис НАТО-гийн бүрэн хяналтаас гарсан үед, черкесүүдийг “аймаглан нь устгах” гэгч сэдэв “хэрэгтэй цагтаа, хэрэгтэй газраа” байнга гарч байх нь ойлгомжтой болоод байна.

https://regnum.ru/news/polit/2138171.html Дмитрий СОКОЛОВ.

Орос хэлнээс орчуулсан Наваанзоч Х.Цэдэв

“Улс төрийн ой санамж бол ард түмний ой санамж юм”

  • PDF

“Гаалийн” Ш.Адьшаатай холбоотой

түүхэн баримтуудыг эргэн санавал

УИХ-ын сонгуульд саналаа өгнө гэдэг нь иргэн бүрийн хэдхэн минутанд төрийн эрхийг барих асар хариуцлагатай үйл хэрэг тул нэгэн аравны бүү хэл бүхэл бүтэн зуун, мянганы ой санамжыг ч сэргээн санаж,"долоо хэмжиж, нэг огтлох" нь Монголчуудын дээд эрх ашигт нийцэх юм.

Баримт №1 Улс төрийн сонин 2005 оны 12 дугаар сарын 19-ны дугаар 

“Гаалийн цуутай дарга нарын нэг байсан Ш.Адьшааг Ховдынхон бүү хэл Монгол улс даяар мэдэх болжээ. Ховдод прокурор байхдаа дэлгүүрээс ганц талх хулгайлсан өнчин хүүхдэд хоёр жилийн ял өгч социалист өмчөө нүдний цөцгий мэт хамгаалж байсан нэгэн. Ш.Адьшаа гаалийн хяналт шалгалтын газрын хэлтсийн дарга болсноос хойш хууль дүрэм, өмч хамгааллыг байнга ярьдаг болжээ. Гэхдээ социализмын үеийн Ю.Цэдэнбал даргын хоёр урианаас ишлэл авдаг байсан нь “Хүн бүр бага балчраасаа...” гэдэг үг. Ингэж л гаальд ажиллах болсноос нь хойш түүний талаарх мэдээлэл сонин хэвлэлүүдээр гарч, нэг ёсондоо “хэвлэлийн баатар” болж эхэлсэн түүхтэй. Ховдод аймгийн Прокурорын мөрдөн байцаагч байх үедээ улсын өмчийг дээрх мэтчилэн хамгаалж байсныг бодохоор түүнийг шударга үнэний төлөө нутгийнхаа бахархал болж есөн эрүү даваад гарсан Ард Аюуштай зүйрлэж болмоор санагдах. Гэтэл яг начир дээр 2005 оны тавдугаар сараас хойш түүний зураг бүхий мэдээлэл хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийн тэргүүн нүүрэнд залрах болж. “Гаалийнхных” хэмээх тодотголтой тухайн үедээ төдийгүй өнөөдөр ч хүний сэтгэлд буухааргүй их мөнгөний хэрэгтэй нэр холбогдох болжээ. Ш.Адьшааг хэвлэлийнхний анхааралд оруулсан хэрэг бол “Гаалийнхан” гэсэн тодотголтой авлигын хэрэг гэх их хэмжээний ноолуур болон, төмрийг татваргүй гаалиар гаргаж, нийт 107 тэрбум 850 сая төгрөг завшсан явдал юм. Тэрээр эрүүгийн хуулийн 268 дугаар зүйл буюу албан тушаалаа урвуулан ашиглаж, бусдаас хээл хахууль авсан гэх зүйл ангиар эрүүгийн хэрэг үүсэн шалгагдаж байжээ. 2005 оны аравдугаар сард баривчлагдан Ганц худагт хэд хоног хоригдож байгаад эрүүл мэндийн гэх шалтгаанаар батлан даалтанд гарч сүүлдээ “Баатарын хэрэг”-ээс тусдаа шүүх хурал нь болж байгаад шийдвэрлэгдэлгүй замхран үлдсэн. Тэр үед болж байсан үйл явдлын талаар хэрхэн мэдээлж байсныг сануулъя.

Баримт №2 Ш.Адьшааг баривчлан хорьжээ “Өнөөдрийн монгол” сонин 2005 оны 11 дүгээр сарын 04-ний өдөр

“Гаалийн ерөнхий газрын дарга Х.Баатар нарын хэсэг албан тушаалтнуудын авлигын гэх хэрэг хүрээгээ тэлж, цагдан хоригдсон хүний тоо нэмэгдсээр... Уг хэргийн бас нэгэн холбоотон хэмээн сэжиглэгдэж байгаа Гаалийн ерөнхий газрын Эрсдэлийн удирдлага шуурхай хяналтын хэлтсийн дарга Ш.Адьшааг Х.Баатар, Н.Даваажав, Х.Өвгөнхүү нарыг хорьсны маргааш эрэн сурвалжилж эхэлсэн. Түүнийг тав хоног эрэн сурвалжилсны эцэст 2005 оны 11 дүгээр сарын 02-ны 21 цаг 40 минутын үед баривчилж “Ганц худаг”-т цагдан хорьжээ. Мөн оройноо ажлын өрөө, гэрт нь нэгжлэг хийн эд хөрөнгийг нь битүүмжилсэн байна. Ш.Адьшааг Гаалийн ерөнхий газрын албан тушаалтнууд томоохон авлига авахад оролцсон, зуучилсан хэмээн сэжиглэж цагдан хорьжээ. Тиймээс бусдын адил Эрүүгийн хуулийн 268 дугаар зүйл буюу албан тушаалаа урвуулан ашиглаж бусдаас хээл хахууль авсан гэх зүйл ангиар эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгаж байна” хэмээн Өнөөдрийн монгол сонинд бичжээ.

Баримт №3 “Ш.Адьшааг үүрэгт ажлаас нь түдгэлзүүллээ” Өнөөдрийн Монгол сонин 2006 оны нэгдүгээр сарын 10

ГЕГ-ын дарга Х.Баатар нарын авлигатай холбоотой хэргээр тус газарт шалгалт үргэлжилж байгаа билээ. Энэ хэрэгт холбогдуулан Өмнөговь аймгийн улсын ахлах байцаагч Г.Ганбаяр, байцаагч Т.Алагаа, Ч.Отгонжаргал болон Сүхбаатар аймгийн Бичигтийн боомтыг шалгаж байгаа аж. Мөн татварын ангилал тогтоох төв лабораторийг шалгаж байгаа юм байна. ГЕГ-ын мэргэжлийн зөвлөлийн хурлаар Эрдэлийг удирдлага, шуурхай хяналтын хэлтсийн дарга Ш.Адьшааг үүрэгт ажлаас нь албан ёсоор түдгэлзүүлжээ.

Баримт №4 Ш.Адьшаад холбогдох эрүүгийн хэргийг Нийслэлийн прокурорт шилжүүллээ

ГЕГ-ын дарга асан Х.Баатар тэргүүтэй гаалийн ажилтнуудын холбогдсон эрүүгийн хэргийг шийдвэрлэхэд Ш.Адьшаад холбогдох хэрэг шийдвэрлэгдэлгүй үлдэж, олон жил хууль хяналтын байгууллагад шалгагдсан. Ш.Адьшаад холбогдох дээрх эрүүгийн хэрэг Авлигатай тэмцэх газраас мөрдөн байцаалтын ажиллагаа явуулж дуусаад 2009 оны гуравдугаар сард Нийслэлийн прокурорын газарт яллах дүгнэлт үйлдүүлэхээр шилжүүлжээ. Ш.Адьшааг эрүүгийн хуулийн 268.2-т заасан үндэслэлээр буюу “хээл хахууль авсан ” эрүүгийн хэрэгт шалгаж гэм бурууг эцэслэн тогтоолгохоор Прокурорын хяналтанд өглөө. Түүнийг Өмнөговь аймгийн Гашуун сухайтын хилийн боомтын гаалийн улсын байцаагчаар ажиллаж байхдаа, мөн Улаанбаатар хотод ГЕГ-ын хэлтсийн даргаар ажиллаж байхдаа тус тус албан тушаалаа ашиглан бусдаас хээл хахууль авсан үндэслэлээр шалгаж, хэргийг Прокурорт шилжүүлээд байгаа юм.

Иймэрхүү таатай бус мэдээлэл тухайн үед хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр өдөр алгасалгүй хөвөрч байсныг уншигчид та бид харж байна. 2001-2005 он буюу чухамдаа Ш.Адьшаа хэмээх эрхмийг ГЕГ-т ахлах байцаагч, Эрсдэлийн удирдлага, шуурхай хяналтын хэлтсийн дарга хийж байх үед Монгол улсын хилээр 356 мянга 180 тонн хар төмрийг хууль бусаар хил гаргаж улсад 107 тэрбум 850 сая төгрөгийн хохирол учруулсан хэрэг гарч үүнтэй тэрээр нэр холбогдлоо. Уг нь түүний хийж байсан ажил мэргэжлийн уриа нь “МУ-ын хилээр БУЗРЫГ ОРУУЛАХГҮЙ, БУЯНЫГ ГАРГАХГҮЙ” гэсэн байдаг. Тухайн үед Монголын эдийн засаг өнөөгийнх шиг биш урд хормойгоор хойд хормойгоо нөхөж бусдыг “царайчилж” явсан цаг. Гэхдээ тэд эх орон, ард түмнээ бодолгүй нөгөө МӨНГӨ ЦАГААН НҮД УЛААН гэгчийн үлгэрээр болжээ.

Баримт №5 www.olloo.mnСэтгүүлч Баярмаа

2001 он Контрбандчид 5384 тонн хар төмөр, 1107 тонн хар тугалга гаргасан гэж Монголын хил дээр бүртгүүлжээ. Гэтэл Хятадын хил дээр ганц ч килограм хар тугалга очсонгүй. Харин 15947 тонн хар төмөр Хятад руу орсон гэж бүртгэгджээ.ВВВВВ  Энэ хоёр мэдээллийн зөрүү 9454 тонн хар төмрийн татвар болох 500 сая төгрөг Монголын КОНТРБАНДЧИД-ын халаасанд орсон гэх юм.

2002 ондВВВВВ  Монголын Гааль мэдээгээ гаргахдаа ердөө 130 тонн хар төмөр, 1050 тонн хар тугалга гаргасан гэж мэдээлжээ. Хар төмрийн экспорт буурч, хар тугалганых нэмэгдсэн нь эндээс харагдаж байгаа юм. Гэтэл Хятадын Гааль дээр Монголоос 10614 тоон хар төмөр гарсан, харин хар тугалга ерөөсөө орж ирээгүй гэж мэдээллээ. Энэ хоёрын зөрүүгээр 9433 тонн хар төмөр буюу контрбандчидын сүлжээнийхэн улсын төсвөөс бас л 1 тэрбум төгрөгийг хулгайлчихжээ.

Энэ байдал улам газар авч, амтанд нь орсон луйварчид 2003 онд 2869 тонн хар тугалга гаргасан бөгөөд хар тугалга гаргахад татвар оногддоггүй. Хар тугалганы үйлдвэрлэл явуулаагүй мөртлөө 84 тонн хар төмрийн татвар төлж албан ёсоор бүртгүүлжээ. Харин Хятадын гааль Монголоос 39325 тонн хар төмөр ирсэн гэж он, сар, өдөр, машины дугаартай нь бүртгэжээ. Даварсан контрбандчидын бүлэглэл 36370 тонн хар төмрийн контрбанд хийж, халаасандаа 4 тэрбум төгрөг хийсэн байна.

2004 он контрбандчидын хууль бус үйлдэл тамтгаа алдлаа. 5248 тонн хар тугалга хил давлаа гэж бүртгүүлэн харин хар төмөр 1781 тонн гаргасан гэж албан ёсоор төрдөө мэдээллээ. Хятадын Засгийн газарт хил гааль нь статистикаа танилцуулахдаа Монголоос 176148 тонн хар төмөр орж ирсэн гэжээ. Зөрүү нь 169118 тонн хар төмөр хууль бусаад хил давуулж, контрбандчид 57 тэрбум төгрөг эх орноосоо луйварджээ.

2005 он Монгол улс хар тугалгын үйлдвэрлэлээр дэлхийд тэргүүлдэг Чили зэрэг орноос давлаа. Энэ онд 4705 хар тугалга хил гаргасан гэж мэдүүлж, харин хар төмөр 20 тонн буюу жилдээ нэг машиныг гаргасан гэж албан ёсоор мэдээлэв. Гэтэл Хятадын гаалийн албан ёсны мэдээгээр Монголоос 136520 тонн хар төмөр орж ирснийг батлах албан ёсны эх сурвалжийн мэдээ гаргажээ. Тэр ондоо контбандчидын сүлжээ 46 тэрбум төгрөгийн луйвар хийж ард түмнээ хохироож байжээ.

Энэ эрхмийн гаальд ажилласан тав хүрэхгүй жилийн дотор хичнээн их үндэсний аюулгүй байдалд нөлөөлөхүйц стратегийн төмөр урд хөршийн гангийн үйлдвэрүүд рүү гарсан бол... Таван жилийн дотор 356 мянган тонн хар төмөр улсын хилээр давав. Тухайн үед манай улсын хар төмрийн жилийн хэрэглээ дөнгөж 50 мянга орчим тонн байсан гэхээр мөн ч их тоо болж байна шүү. Тухайн үеийнхээр хэнийг ч царайчлахгүйгээр улсынхаа долоон жилийн хэрэгцээг хангаж болохуйц нөөцийг хэдхэн албан тушаалтан нийлээд цагаан хэрэм давуулан чулуудчихсан баримт нь энэ.

Тэднийг монгол улсаа луйвардан дураараа дургиж байх үед Монголдоо ганц Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр нь түүхий эдгүй хаалгаа барих шахаж байсан цаг. Тэгвэл контрбанд хийж олсон 107 тэрбум төгрөг өнөөдрийн ханшаар хэд болох байсан, тухайн үеийн ханшаар юу хийж болох байсныг нягталж үзье. Тэр үеийн Ховд аймгийн жилийн төсөв хоёр тэрбум орчим төгрөг байсан гэвэл Ховд аймаг шиг аймгийн 50 жилийн төсөвтэй тэнцэх хэмжээний төсөв буюу бүхэл бүтэн нэг үеийнхнийг тэжээх мөнгө, Монголын хүүхэд бүрт 10 мянган төгрөгийг нэг жилд өгөх мөнгө, 60 мянган айлын орон сууц барих мөнгө, түүнчлэн энэ их төмөр өнөөдөр байсан бол орон сууцны үнэ тэнгэрт хадалгүй, хот тойрсон хэдэн хятадын төмрийн үйлдвэрийн чанаргүй арматурыг царайчлан суухгүй байсан биз. Мэдээж угсармал байшингийн гол түүхий эд болсон төмөр нь үнэд орохоор дагаад байрны үнэ ч тэнгэрт тулах нь ойлгомжтой. Энэ мэтчилэн нэр дэвшигч, “гаалийн” хэмээх Ш.Адьшаагийн гар бие оролцон шалгагдаж байсан, сонин хэвлэлд дурдагдсан мэдээллүүдийг дурдаад байвал энэ нийтлэлийн байтугай, өнөөдрийн өдөр ч хүрэлцэхгүй.

Гэдэс нь хонхолзоод талх хулгайлсан, өнчин хүүд хоёр жилийн ял өгч байсан энэ эрхмийн хэрэг нь яагаад хэрэгсэхгүй болоод байдаг юм бол... Харин түүний шалгагдаж байсан зарим хэргүүдийн талаар сонирхвол нэлээдгүй асуудалд орох байсан нь харагддаг.

Баримт №6 “Ш.Адьшаа хэнээс, хичнээн төгрөгийн авлига авав” Өнөөдөр сонин 2006 он

573210

ГЕГ-ын Эрсдэлийн удирдлага, шуурхай хяналтын хэлтсийн дарга ш.Адьшаад холбогдох хэргийг Прокурор шалгаж байна. Мөрдөн байцаах газраас түүнд тулгаж байгаа ялыг үндэслэлтэй гэж үзвэл Прокурор яллах дүгнэлт бичиж шүүхэд шилжүүлэх юм. Хууль хяналтын байгууллагын ажилтнууд авлига авсан, зүйлчилсэн түүний хэд хэдэн үйлдлийг тогтоогоод байгаа. Тухайлбал, 2002 оны нэгдүгээр сарын 06-нд “Бодончийн хавцал” ХХК-ийн захирал Р.Дүгэржоншуугаас таван сая төгрөг, 2004 оны дөрөвдүгээр сар БНХАУ-ын иргэн Ван Ли буюу Л.Ганболдын нэг тонн ноолуурыг буцааж олгосныхоо төлөө дөрвөн сая төгрөг, 2004 оны долдугаар сарын 16 иргэн А.Батбуянгийн 11 тонн ноолуурыг хилээр гаргаж өгөөд 60 мянган юань буюу 8,7 сая төгрөг, 2005 оны зургадугаар сар “Монгол цюлэн” ХХК-ийн ажилтан Ж.Бямбабаатарын 26,6 тонн ноолуурыг нь гаргаж өгөөд 80 мянган юань буюу 9,6 сая төгрөг, түүнчлэн Өмнөговь аймгийн Гашуун сухайтын боомтын байцаагч Т.Алагаад 10 сая төгрөгийн авлига зуучилсан хэрэгт буруутган ял тулгасан боловч бас л аавын хаалгыг таталгүй өнгөрсөн.

Ш. Адьшааг хуулийн байгууллагад танил тал ихтэйг батлах нэгэн баримт бол сэтгүүлч Дашцэрэнтэй холбоотой асуудал юм. Сэтгүүлч асуудлын мөрөөр нийтлэл бичсэнийхээ төлөө олон хоног хуулийн байгууллагын үүдийг сахьсан. Гаалийнхны гэсэн тодотголтой гэмт хэрэгт 200 гаруй хүн шалгагдсан боловч Ш.Адьшаа ганцаараа гэм зэмгүй гараад ирсэн нь хачирхалтай.

Баримт №7 2006 оны наймдугаар сарын таванд Замын үүдээс нэгэн мэдээлэл ирлээ

Тухайн үед болсон явдлын талаар сэтгүүлч Дашцэрэн нийтлэлдээ “...Гаалиас төрсөн тэрбумтан гэгдэх Ш.Адьшаа 22 машин хар төмөр гаргаж байна гэв. Би томилолт аваад хүрч очлоо. Цаашаа Эрээн хот явж Хятадын хил гаалийнхантай уулзаж олон улсын конвенц дурдаж байгаад зарим мэдээгээ цуцлуулсан. Хотод ирээд бичив. Тэгтэл Ш.Адьшаа албан тушаал, ажил хэргийн нэр хүндийг унагасан гэж 10 сая төгрөг нэхэмжлэх нь тэр. Гэвч Баянзүрх дүүргийн шүүх шүүж, магадлаж үзээгүйгээр барахгүй хоёр жилийн турш хятад руу төмөр зөөсөн машины зураг нотлох баримт гэж анзааралгүй шууд л Ш.Адьшаагийн нэр төрийг сэргээсүгүй, Дээдсийн хүрээлэн сониноос 300 мянган төгрөг гаргаж Ш.Адьшааг хохиролгүй болгосугай гээд шийдчихсэн.

Баримт №8 “Гаалиас төрсөн тэрбумтан Ш.Адьшаа төмөр, ноолуурын бизнес хийж байна”

Сэтгүүлч Дашцэрэн ВВВВВ “Би нийтлэлдээ гаалиас төрсөн тэрбумтан Ш.Адьшаа төмөр, ноолуурын бизнес хийгээд байна гэхэд шударга төрийн албан хаагчийн нэр төрд халдлаа гээд нөгөөх Ш.Адьшаа “найз” маань нэр төрөө сэргээхээр шүүхэд өгсөн. Шүүхээс Ш.Адьшаагийн нэр төрийг сэргээж, надаас 300 мянган төгрөгийн нөхөн төлбөр төлүүлэхээр болсон юм. Миний таньдаг нэг сэтгүүлч Ш.Адьшаа шүүхийн даргатай нэг анги, шүүхээр дуртай шийдвэрээ гаргуулна гэж 13 шүүгчийг хотын ойролцоо амралтанд аваачин зад дайлсан. Чи өнгөрчээ, мөнгөтэй хүнийг дийлэхгүй гэж хэлж байсан нь үнэн болсон. Шүүхээс Ш.Адьшаагийн хүсэн хүлээсэн шийдвэр гарч, би 300 мянган төгрөг хүн амьтнаас олж өгөх гээд явж байна” гэж бичсэн байдаг.

Бурууд нүр хурц гэгчээр Монголчууд бид ярьдаг. Ш.Адьшаа тухайн үед хэвлэл мэдээллээр цацагдаж байсан олон явдлуудаа хэрэгсэхгүй болгуулж чадсан. Тэр танил тал, хөрөнгө мөнгөөрөө хэдэн хүний нүдийг хуурч, амыг таглаж чадсан байж болох ч Монголын ард түмэн, тэр дундаа шударга үнэний төлөө хэзээд тэмцсээр ирсэн Ховдчуудын саналыг “худалдаж” авна гэвэл үгүй гэдэгт найдна. Тэр танил тал ихтэй учраас ямар ч хэргээс мултраад гараад ирдэг гэдгийг баталсан баримт 2006 онд томоохон хэвлэлд гарч байсныг сануулъя.

Баримт №9 Өдрийн сонин 2003 оны гуравдугаар сарын 18, 066 дугаар С.Энхтуул

Гаалийнхан даргыгаа батлан даалтанд гаргах хүсэлтийг тавьж байсан боловч Прокуророос зөвшөөрөөгүй. Сүүлийн үед түүний ар гэрийнхан мөн батлан даалтад гаргах хүсэлийг Прокурорт байнга тавьж байгаа аж. Харин Ё.Сагсай прокурор Х.Баатарыг батлан даалтад гаргах ямар ч боломжгүй гэдсэн хариуг өгч байгаа юм байна. Бичигтийн боомтын гаалийн дарга Б.Даваажавыг батлан даалтад гаргах хүсэлтийг гэр бүлийнхан удаа дараа тавьж байгаа гэнэ. Түүний хэргийг н.Жадамба хянаж байгаа бөгөөд эх сурвалжууд Б.Даваажавыг сулласан боловч прокурор зөвшөөрөөгүйгээс буцааж хорьсон гэсэн мэдээллийг бидэнд өгөв. Харин гаалиас төрсөн тэрбумтан гэгддэг ГЕГ-ын Шуурхай удирдлага, хяналтын хэлтсийн дарга Ш.Адьшаа төмрөөс гадна их хэмжээний ноолуур улсын хилээр хууль бусаар гаргасан хэргээр цагдан хорьж шалгах тухай хэвлэлүүд мэдээлсэн. Үүнийг эх сурвалж эрс няцаав. Х.Баатар, Б.Даваажав нарыг л шалгаж дийлэхээс Ш.Адьшааг хорьж, шалгаад байх зүрхтэн өнөөдрийн хуулийнхан дотор үгүй гэнэ. МУИС-ийн хуулийн ангийг дүүргэсэн Ш.Адьшаа төгсөлт болон үеийнхэн бүгд одоогийн Шүүх, Прокурор, Цагдаагийн байгууллага, Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газрууд өндөр албан тушаал хашиж суудаг юм байна.

Баримт №10 Зиндаа сонин 2006 оны есдүгээр сарын 13

Харин хахууль авсан хэрэгтээ найман жилийн хорих ял авсан Х.Баатар нарын хэргээс Ш.Адьшаа хэрхэн мултарч үлдсэн юм бол... Сүүхэйтэй л нөхөр байна даа гэх яриа олны дунд хэсэгтээ явсан. Гэтэл Ш.Адьшааг гаалийн Х.Баатарын гэх хэрэгт холбогдууллгүйгээр орхиж, ихээхэн хэмжээний мөнгөн барьцаагаар гадуур шалгагдаж байгаа тэр хүн маань даншиг наадам хэссэн шиг ВВВВВ зуныг тун зугаатай өнгөрүүлжээ.

Төр түшилцэх эрхэм хүндтэй албанд Ховдоор овоглон нэр дэвшиж байгаа гаалийн Ш.Адьшаагийн талаарх хэвлэлийн шарласан хуудсуудыг сөхвөл иймэрхүү чихэнд чимэггүй мэдээллүүд л байлаа. Энэ хүн өөрийн хийсэн ажил, байгуулсан гавьяагаараа төрөлх нутгийнхаа нэр хүндийг өргөхөөсөө илүүтэйгээр гутааж байсан нь олонтоо тохиолдох юм. Энэ эрхэм эх орон, ард түмний тусгаар тогтнол, халдашгүй дархан байдал, эрх чөлөөний төлөө тэмцэж явсан олон сайхан алдартнуудынхаа нэрийг идсэн, уусан, завшсан, гадагш нь гаргасан, хил давуулсан гэх чих халууцуулсан мэдээллүүдээр хачирлан нэмэхээр шийдсэн бололтой. Монголчууд нэр хугарахаар яс хугар гэдэг. Төрийн нэр хүндтэй, асар хариуцлагатай ажилд хэдхэн жил зүтгэхдээ ямар ямар томоохон зүйлд нэр нь холбогдсоныг харахад өөрийн төлөө олон олон зүйлийг амжуулж гаалиас саалиа дүүргэсэн, хувиа борлуулж довоо шарлуулсан хүн бусдын төлөө юм хийнэ гэдэг нь юу л бол. Цатгалан мөнгөтэй хүн өлсгөлөн хүний зовлонг мэддэггүй гэдэг. Одоо тэрээр төр түшилцэх ээлжит дөрвөн жилийн төлөө хоёр дахь удаагаа өрсөлдөж байна. Түмэн олны нүд хурц учраас хэнийг сонгох сонгохгүйгээ тэд хэнээс ч илүү мэднэ.

МУ-ын ерөнхийлөгч хэлэхдээ “Авлигын хэргийг илрүүлнэ гэдэг тийм амар ажил биш ээ. Энэ үнэхээр хэцүү. Энд хамгийн гол нь мөнгөний хүч оролцож байгаа. Тэгэхээр мөнгө нэг газар алга болдог ч нөгөө газраа ил болдог. Мөнгө хэний ч түрийвчинд орж чаддаг, үүгээрээ их аюултай. Хэнийг өөрийнхөө нөлөөлд оруулж чаддаг л байхгүй юу. Би гэхдээ заримдаа гайхдаг. Хамгийн шударга гэж боддог хүн авлигач даргыг өмөөрөхөөр гайхдаг. Мэдээж мөнгөний хүч байгаа л байх. Хууль, шударга ёсыг уландаа гишгээд байгаа албан тушаалтантай хариуцлага тооцохгүйгээр яаж шударга ёсыг тогтоох юм бэ гэж би боддог. Нутаг ус, анд нөхөд, ураг садны холбоо хүчтэйг би мэднэ. Тийм хүчний өмнө өвдөг сөхрөх байсан юм бол надаас яах гэж шударга ёс нэхээд байгаа юм болоо гэж би заримдаа боддог. Тийм хүчний өмнө өвдөг сөхрөх ёсгүй” гэсэн атлаа өнөөдөр Ардчилсан намаас хууль, шударга ёсыг уландаа гишгэсэн эрхэм хоёр дахь удаагаа Ховдод нэр дэвшээд явж байна. Ардчилсан нам шударга ёсны тухай ам уралдан ярьцгаах хэрнээ МУ-ын аюулгүй байдал, тусгаар тогтнол, төрийн залгамж чанарыг умартсан, гаалиас саалиа дүүргэсэн, хуулийг гууль болгосон ТӨРӨӨС ТӨРСӨН ТЭРБУМТАНЫГ Ховдчуудын сонголтонд илгээсэн нь ардчилсан засаглалийн ухралт гэлтэй.

Ховд аймгийн ИТХ-ын 2016 оны сонгуульд нэр дэвшигчид

  • PDF

Ховд аймгийн Сонгуулийн хорооноос орон нутгийн сонгуульд нэр дэвших хүмүүсийн нэрсийг албан ёсоор баталгаажуулан хэвлэлийн бага хурал хийлээ. МАН, АН-аас 28 тойрогт, МАХН-аас 23 тойрогт 25 хүн, бие даагч 6 хүн дэвшихээр болсон байна. Бие даагчдын хувьд Жаргалант сумын Алагтолгой, Бичигт, Буянт баг болон Булган, Мөнххайрхан, Мянгад сумдад нэр дэвшинэ.

УИХ-ын сонгуулийн хувьд хөдөөд 48, нийслэлд 28 тойргоор явагдана. Манай аймгийн хувьд УИХ-ын сонгууль 3 мандаттай 34,35,36-р тойргоор явагдана. 34-р тойрогт Дарви, Дөргөн, Зэрэг, Цэцэг, Чандмань, Жаргалант сумын Бугат, Жаргалан, Рашаант, Хайрхан баг, 35-р тойрогт Алтай, Буянт, Манхан, Мөст, Үенч, Жаргалант сумын Баатархайрхан, Бичигт, Наран, Тахилт баг, 36-р тойрогт Булган, Дуут, Мөнххайрхан, Мянгад, Ховд, Эрдэнэбүрэн сум, Жаргалант сумын Алагтолгой, Буянт, Магсаржав, Цамбагарав багууд хуваарилагджээ. Орон нутгийн сонгуулийн мандатыг хуваарилахдаа хүн амын тоо багатай аймгийн төвийн баг, сумуудын мандатын тоог харилцан адилгүй тогтоосон байгаа юм. Олон сонгогчийн эрх ашгийг хөндсөн зөрчсөн хуваарилалт болсон гэдгийг тоон үзүүлэлтээс харж болно. тухайлбал аймгийн төвийн хувьд

1325 хүнтэй Алагтолгойбагт хоёр мандат 
1638 хүнтэй Баатархайрхан багт нэг мандат
1228 хүнтэй Жаргалан багт хоёр мандат
1738 хүнтэй Бичигт багт нэг мандат
1653 хүнтэй Наран багт хоёр мандат
1666 хүнтэй Бугат багт нэг мандат

1794 хүнтэй Чандмань суманд хоёр мандат
2387 хүнтэй Манхан суманд нэг мандат
1879 хүнтэй Мөст суманд хоёр мандат
2025 хүнтэй Ховд суманд нэг мандат гэх жишээгээр дарга нарын захиалгад нийцүүлсэн хувиарлалт хий
сэн хэмээн шүүмжлэлтэй хандаж байгаа юм.

Тойрог

Сум, багийн

нэр

Нэрийн жагсаалтын дугаар

Нэр дэвшигчдийн

овог, нэр

Намын харъяалал

1

Алагтолгой баг

1

Намралын БАТТӨМӨР

МАН

2

Маамуугийн ГАНЗОРИГ

МАН

3

Самбуугийн АМАРСАЙХАН

АН

4

Баатарын НЯМСҮРЭН

АН

5

Бүрбаяагийн ГАНТУЛГА

МАХН

6

Гонгоржавын БАТЖАРГАЛ

Бие даагч

2

Баатархайрхан баг

1

Дагийгийн ЭНХСАЙХАН

МАН

2

Дашцэрэнгийн НЯМЛХАГВА

АН

3

Зандраагийн АМГАЛАНБААТАР

МАХН

3

Бичигт баг

1

Баяраагийн БОЛОРЦЭЦЭГ

МАН

2

Жанжинхүүгийн ГАНХУЯГ

АН

3

Паламын МЯГМАРЖАВ

МАХН

4

Жамсрангийн ЦЭНД-АЮУШ

Бие даагч

4

Бугат баг

1

Сүрэнгийн ЛХАГВАСҮРЭН

МАН

2

Өлзийбаярын ТҮВДЭНДОРЖ

АН

3

Найдангийн НЯМДАВАА

МАХН

5

Буянт баг

1

Баасанхүүгийн АМАРЖАРГАЛ

МАН

2

Аюурзанын БАТМӨНХ

МАН

3

Баяраагийн БАТ-ЭНЭРЭЛ

АН

4

Арвайхээрийн ДОЛГОРХАНД

АН

5

Баажаахүүгийн ЮРА

МАХН

6

Түдэвийн ЛХАГВАЖАВ

МАХН

7

Мунаагийн ӨЛЗИЙХИШИГ

Бие даагч

6

Жаргалан баг

1

Балжаагийн ГАНЗОРИГ

МАН

2

Пүрэвийн ЦЭРЭНДУЛАМ

МАН

3

Нямхүүгийн ЭНХМАНДАХ

АН

4

Лхагвын ЭНХБАЯР

АН

5

Дамдины ЦЭДЭНБАЛ

МАХН

7

Магсаржав баг

1

Доржцогтоогийн БАТХУЯГ

АН

2

Бадарчийн АРИУНБОЛД

МАХН

8

Наран баг

1

Шолтойн АРСТАН

МАН

2

Тогтохын ЖАРГАЛСАЙХАН

МАН

3

Төмөрийн ШИНЭБАЯР

АН

4

Зоригтын БАТСҮЛД

АН

5

Батсүхийн ГЭРЭЛМАА

МАХН

9

Рашаант баг

1

Намжилын ГАНБАТ

МАН

2

Юрагийн АЗАМАТ

АН

3

Намсрайн ДЭНСМАА

МАХН

10

Тахилт баг

1

Гомбоогийн ПҮРЭВГАНДИ

МАН

2

Батсуурийн БАДАРЧ

АН

3

Баатархүүгийн ОДСҮРЭН

МАХН

11

Хайрхан баг

1

Лхагвасүрэнгийн ЦЭНД-АЮУШ

МАН

2

Цэдэвийн МЯГМАРДОРЖ

АН

3

Амаржаргалын БАТЗОРИГ

МАХН

12

Цамбагарав баг

1

Жигжидсүрэнгийн БАТСАЙХАН

МАН

2

Цэрэннадмидын БАТ-ЭРДЭНЭ

МАН

3

Дуламсүрэнгийн БААСАНДОРЖ

АН

4

Санжмятавын ЁСТОЙХҮҮ

АН

5

Даваажавын БАСБИШ

МАХН

6

Бат-Эрдэнийн СҮХНАРАН

МАХН

13

Алтай сум

1

Шагдарын БАТСҮХ

МАН

2

Рэгдэлийн БАДАМЦЭЦЭГ

АН

3

Эрдэнэбилэгийн СОЁЛМАА

МАХН

14

Булган сум

1

Буяндалайгийн АМГАЛАНБАДРАХ

МАН

2

Хумаажаагийн БАТ-ЭРДЭНЭ

МАН

3

Баатаржавын ГАНТУЛГА

МАН

4

Батмэндийн МӨНХБАЯР

АН

5

Жамъянжавын ДАГВА-ОЧИР

АН

6

Сэмжидийн АРИУНБАТ

АН

7

Санжийн БАТ-ӨЛЗИЙ

МАХН

8

Ихэнбайн НУГМАН

Бие даагч

15

Буянт сум

1

Амедын МАХМЕД

МАН

2

Дашзэвэгийн ЭНХБОЛД

МАН

3

Бямбын БАЯРСАЙХАН

АН

4

Тогтохын ЭНХТУЯА

АН

16

Дарви сум

1

Доржнямын ТҮМЭНДЭМБЭРЭЛ

МАН

2

Дамирангийн ХУЯГБААТАР

АН

3

Шагдарын СУМ-ОЧИР

МАХН

17

Дөргөн сум

1

Пүрэвийн УЛААНХҮҮ

МАН

2

Ганболдын ЦООЖХҮҮ

АН

3

Дондогдоржийн ЗАНДАНХҮҮ

МАХН

18

Дуут сум

1

Бадамжавын ЭРДЭНЭЦЭЦЭГ

МАН

2

Чимэдийн ЧИНБАТ

АН

19

Зэрэг сум

1

Тумагийн ДЭЛГЭРСАЙХАН

МАН

2

Цэрэндоржийн НАРАНГЭРЭЛ

МАН

3

Дашваагийн ОКТЯБРЬ

АН

4

Норжмаагийн БАДРАХ

АН

20

Манхан сум

1

Гомбоогийн ГОНЧИГСҮРЭН

МАН

2

Пунсанхорлоогийн МӨНХБАТ

АН

3

Намсрайн СУГАР

МАХН

21

Мөнххайрхан сум

1

Хуягийн БОЛДБААТАР

МАН

2

Уртнасан ОЮУНБИЛЭГ

АН

3

Милхаасүрэнгийн ГАНСҮХ

Бие даагч

22

Мөст сум

1

Түдэвийн БАЯРСАЙХАН

МАН

2

Цэвээний ЦЭРЭНГОМБО

МАН

3

Морхын АМАРСАНАА

АН

4

Лхаасүрэнгийн ОНЦБАЯР

АН

5

Уламбаярын БАТСУУРЬ

МАХН

6

Гомбодоржийн БАТБАЯР

МАХН

23

Мянгад сум

1

Лхагвацэрэнгийн БАДАМХОРЛОО

МАН

2

Батсуурийн ДҮГЭРЖАВ

МАН

3

Жамсрангийн ЦЭЕН-ОЙДОВ

АН

4

Жаргалын ГАНХУЯГ

АН

5

Батаагийн ГАНТУЛГА

МАХН

6

Баасандоржийн ГАНТӨМӨР

Бие даагч

24

Үенч сум

1

Батсүхийн АЛТАНБАДРАЛТ

МАН

2

Мишигийн БАТДЭЛГЭР

МАН

3

Энхээгийн УРТНАСАН

АН

4

Даваагийн ЦЭРЭНБАДАМ

АН

5

Баадайн БАТХҮҮ

МАХН

25

Ховд сум

1

Шамейханы ЕРБОЛАТ

МАН

2

Хөвөшийн ХАРАХАТ

АН

3

Кендебайн АЛМАНБЕК

МАХН

26

Цэцэг сум

1

Чойсүрэнгийн УРАНЧИМЭГ

МАН

2

Бямбаагийн ЛХАГВАДОРЖ

АН

3

Галсангийн ГАНДӨЛ

МАХН

27

Чандмань сум

1

Төмөрбаатарын БААТАРЗОРИГ

МАН

2

Намхайн БАТЦАГААН

МАН

3

Дамдиндоржийн ЦЭВЭЭНРАВДАН

АН

4

Түдэвийн ПҮРЭВЖАВ

АН

28

Эрдэнэбүрэн сум

1

Батжаргалын САНДАГСҮРЭН

МАН

2

Бавуугийн БАНЗРАГЧ

АН

3

Галиндэвийн НЯМСҮРЭН

МАХН


---

Опасное государство ИГИЛ*

  • PDF

Тревоги наших дней

*ИГИЛ (араб. ДАИШ) - террористическая организация, запрещенная в России решением Верховного суда РФ

Исламское государство (ИГ) — не просто сборище психопатов. Это религиозная группа со своей искусно подобранной доктриной, не последнее место в которой занимает вера в то, что бойцы ИГ приближают грядущий конец света. Вот что это значит для стратегии  и для попыток их остановить.

ЧТО ТАКОЕ ИСЛАМСКОЕ ГОСУДАРСТВО?

Откуда оно взялось и чего хочет? Западные лидеры пока не нашли внятного ответа на эти обманчиво простые вопросы. В декабре в New York Times появились конфиденциальные комментарии генерал-майора Майкла К. Нагата, начальника Управления войск спецназначения по Ближнему Востоку, который признаётся, что он только начал разбираться в причинах возникновения  ИГ. «Мы не то, что не убили идею, — говорит он, — мы её пока даже не поняли». В прошлом году президент Обама называл Исламское государство то «не исламским», то «юниорами Аль-Каиды» — взгляд, который показывает, как мало понятно про ИГ, и который, может быть, уже стал причиной серьёзных стратегических ошибок  и просчетов США.

Бойцы ИГ  до недавнего времени контролировали территорию, сравнимую по площади с Великобританией. Абу-Бакр Аль-Багдади управлял ИГ с мая 2010 года, но до прошлого лета его лицо можно было увидеть только на мутной тюремной фотографии, сделанной в лагере Букка разгар оккупации Ирака. 5 июля прошлого года он поднялся на кафедру Великой Мечети аль-Нури в Мосуле, чтобы произнести проповедь честь Рамадана — как первый халиф за сотню лет. Мутную фотографию он сменил на видео высокой чёткости, а положение загнанного подполье партизанского командира — на роль предводителя всех мусульман. В ответ со всего мира хлынул поток джихадистов невиданной до сих пор силы и скорости, и он пока, увы, ещё не иссяк.

ИГ — потаённое царство; оттуда мало кто возвращается. Багдади говорил перед камерами всего один раз, но его обращение вместе с другими пропагандистскими видео и энцикликами лежит в сети, и сторонники халифата потрудились сделать их как можно заметнее. Можно утверждать, что их государство отвергает мир как принцип; что оно требует геноцида; что его религиозная доктрина не даст ему измениться, хотя бы даже и ради выживания; и что оно считает себя провозвестником — и главным действующим лицом — скорого апокалипсиса.

ИГИЛ, известное как Исламское государство Ирака и аль-Шама (название в оригинале статьи, в русскоязычном интернете более распространено название «Исламское государство Ирака и Леванта»), исповедует собственную разновидность ислама, и его взгляды на Судный день прямо влияют на его стратегию — это могло бы помочь Западу узнать своего врага и предсказать его поведение.

Путь ИГ к власти мало напоминает, например, триумф Братьев-мусульман в Египте (их, кстати, ИГ считает отступниками). Это мрачная антиутопия из альтернативной реальности. Исламисты получили абсолютную власть не над парой сотен людей, а над десятью миллионами.

Ошибка отношении природы ИГ по крайней мере в двух вещах. Во-первых, джихадизм трактуется как монолитное явление и есть попытка  применить логику Аль-Каиды к организации, которая целиком её затмила. Сторонники Исламского государства, с которыми доводилось общаться, по-прежнему называют бен Ладена почётным титулом «шейх Осама». Но джихадизм сильно изменился со времён расцвета Аль-Каиды (с 1998-го до примерно 2003 года), и многие джихадисты откровенно презирают её теперешних лидеров и их цели. 

Убитый Бен Ладен видел терроризм прологом к халифату, который не рассчитывал увидеть при жизни. Его организация была гибкой и работала как сеть географически разбросанных автономных ячеек. Исламское государство, напротив, нуждается в территории, чтобы оставаться легитимным, и управляется централизованно, сверху вниз (бюрократия там разделена на военную и гражданскую, а территория — на провинции).

Ошибка западных  политологов ещё в одном: в добросовестных, но не вполне честных попытках отрицать религиозную средневековую природу Исламского государства. Петер Берген, автор первого интервью с бен Ладеном, опубликованного в 1997 году, назвал свою первую книгу «Священная Война Инкорпорейтед» в том числе, чтобы подчеркнуть принадлежность бен Ладена к современному, светскому миру. Бен Ладен обращался с терроризмом как с корпоративной франшизой. Он требовал определённых политических уступок — например, вывода американских войск из Саудовской Аравии. Его пехота уверенно ориентировалась в современном мире.

Вот реальность: Исламское государство — исламское. Очень исламское. Да, оно привлекает психопатов и авантюристов, в основном из неустроенных ближневосточных и европейских мусульман. Но религия, которую исповедуют его самые фанатичные сторонники — связная и даже искусная трактовка ислама.

Контроль над территорией — фундамент власти ИГ в глазах его сторонников. Эта карта, построенная на основе исследований Institute for the Study of War, показывает территории, находящиеся под контролем халифата на 21 декабря, и области наступления. Там, где Исламское государство обладает властью, оно собирает налоги, устанавливает цены, устраивает суды и предлагает населению услуги — от медицины и образования до телекоммуникаций

I. ВЕРА

Прошли века с тех пор, как в Европе закончились религиозные войны, и с тех пор европейцам больше не случалось умирать за богословские тонкости. Пожалуй, этим можно объяснить нежелание и неспособность Запада признать теологию и образ мысли ИГ. Многие отказываются поверить, что Исламское государство на самом деле так набожно, как заявляет, или так архаично и так завязано на эсхатологию, как это предполагают действия его бойцов и речи его проповедников.

Их скептицизм можно понять. В прошлом на Западе за обвинение мусульман в слепом фанатизме можно было получить заслуженную отповедь от какого-нибудь академика, чаще всего от покойного Эдварда Саида, который объяснял, что это просто очередной способ их принизить. От критиков требовали вместо идеологии смотреть на условия, в которых она выросла — плохое управление, резкие социальные перемены, унизительная необходимость жить на земле, ценной только залежами нефти.

Разумеется, без этих моментов картина появления Исламского государства была бы неполна. Но интересоваться только ими, отметая идеологию, означает впадать в другой западный предрассудок: считать, что если религия не играет важной роли в Вашингтоне или Берлине, то уж, конечно, в Ракке и Мосуле она также не важна. Когда палач в маске говорит «Аллах акбар» прежде чем обезглавить вероотступника, он иногда делает это по религиозным причинам.

Все мусульмане признают, что первые завоевания Мухаммеда были не самой чистой историей, и что законы войны, дошедшие до них через Коран и рассказы о правлении Пророка, рассчитаны на неспокойное и жестокое время. Бойцы ИГ исповедуют аутентичный ранний ислам и прилежно исполняют его законы войны. Сюда относятся и практики, наличие которых в своих священных текстах мусульмане не любят признавать. Рабство, распятия, отрубание голов — это не психопаты-джихадисты выбирают себе любимые места из своего святого писания, на остальное не обращая внимания,  это полное и точное воспроизведение средневековой традиции, они перенесли её в современность целиком.

Коран называет распятие единственным наказанием, достойным врагов ислама. Налог для христиан прямо предписан в суре Ат-Туба, девятой главе Корана, которая требует от правоверных воевать с христианами и иудеями, «пока те не дадут джизью своей собственной рукой, обессиленные и смиренные». Пророк, которого все мусульмане считают своим примером, насаждал эти правила и владел рабами. Предводители Исламского государства считают подражание Пророку обязанностью, они воскресили традиции, пребывавшие в забвении сотни лет.

Последний раз построить общество, основанное на настолько радикально чистых заветах Пророка, пытались ваххабиты в XVIII веке. Тогда они завоевали большую часть современной Саудовской Аравии, их строгий ислам сохранился там в виде разбавленной версии шариата.  Но  ваххабиты не любили насилие ради насилия. Ваххабитов окружали мусульмане, и завоёванные земли были уже мусульманскими — это удерживало их руку. ИГ же пытается заново пережить ранний период. Первых мусульман окружали немусульмане, и Исламское государство, судя по склонности к такфиру, видит себя в той же ситуации.

Если Аль-Каида и хотела когда-нибудь восстановить рабовладение, то молчала об этом. И зачем бы было говорить об этом вслух? Молчание о рабстве было, скорее всего, вызвано стратегическими соображениями, желанием привлечь симпатию публики: когда ИГ начало захватывать рабов, даже некоторые твёрдые его сторонники отступились. И всё же халифат принимает рабство и распятия без всякого стеснения. «Мы завоюем ваш Рим, повергнем ваши кресты и поработим ваших женщин», заявил спикер ИГ Андани в одном из своих регулярных видеописем западному миру. «Если мы не успеем дойти, дойдут наши дети и внуки, и они погонят ваших сыновей на продажу на рынок рабов». Не потому хлынул поток беженцев  страны Запада, чтобы осесть там и начать  «тихой сапой» завоевывать их?

В октябре Dabiq, журнал Исламского государства, опубликовал «Возрождение рабства перед назначенным часом» — статью о том, кем считать йезидов (членов древней курдской секты, заимствовавшей элементы ислама): мусульманами-вероотступниками, приговорёнными таким образом к смерти, или обычными язычниками, которых допустимо угнать в рабство. Уже и мусульман пытаются сделать рабами.

II. ЗЕМЛЯ

Десятки тысяч иностранных мусульман иммигрировали в Исламское государство. В чис-ле завербованных есть мусульмане из Франции, Великобритании, Бельгии, Германии, Голландии, Австралии, Индонезии, Соединённых Штатов и множества других мест. Многие приехали сражаться, многие намереваются умереть.

Предыдущим халифатом была Османская империя, которая достигла вершины своего могущества в XVI веке и затем долго клонилась к закату, пока в 1924-м основатель Турецкой республики Мустафа Кемаль Ататюрк не усыпил её окончательно. Однако сторонники ИГ, не признают этот халифат полноправным: исламский закон там действовал не полностью, без рабства, избиений камнями и отрубания конечностей, а также те халифы не были потомками племени Пророка — Курайш.

Восстановить халифат, который тысячу лет не существовал, кроме как в виде пустого названия — общий долг всех мусульман. Сторонники «поспешили провозгласить халифат и возвести имама» на подобающее ему место.

После июльской проповеди Багдади, в Сирию с новой силой хлынул ежедневный поток джихадистов. Юрген Тоденхофер, немецкий писатель и бывший политик, посещавший Исламское государство в декабре, сообщает о тысяче новых добровольцах на турецкой границе только за два дня. Он, как и многие другие, сообщает о пока ещё непрерывной череде иностранных добровольцев, готовых бросить всё ради попытки завоевать для себя рай в худшем месте планеты.

Халиф обязан ввести шариат. Любое отклонение от шариата обязывает принесших ему клятву верности указать халифу на его ошибку в частной беседе и, в случае крайней нужды и упорства в грехе, отлучить его и заменить другим. («Я отягощён этим грандиозным делом, отягощён этой ответственностью, и ответственность эта тяжела», сказал Багдади в своей проповеди). Взамен халиф может требовать послушания — и мусульмане, упорствующие в повиновении немусульманским правительствам даже после того, как их предупредили и разъяснили им их грех, считаются вероотступниками.

Полный шариатский пакет включает бесплатное жильё, еду и одежду для всех и возможность обогатиться при помощи работы для тех, кто этого желает.

III. АПОКАЛИПСИС

Все мусульмане признают, что будущее известно только господу. Но одновременно они считают, что он приоткрыл его людям в Коране и в рассказах о Пророке. Исламское государство отличается от всех прочих джихадистов верой в то, что оно якобы  играет в божественном сценарии главную роль. В этом разительное отличие ИГ от предшественников и одновременно ясное свидетельство его религиозной природы.

Аль-Каида действовала, в широком смысле, как подпольное политическое движение, всё время имевшее перед собой вполне земные цели — изгнание немусульман с Аравийского полуострова, упразднение государства Израиль, прекращение западной поддержки диктатур в мусульманских странах. У Исламского государства тоже есть будничные заботы (вплоть до сбора мусора и ремонта водопровода на своей территории), но лейтмотив пропаганды ИГ — именно Конец Времён. Бен Ладен редко упоминал о конце света, а упоминая, подразумевал, что сам не застанет блистательный момент раздачи божественных подзатыльников. последний год американской оккупации Ирака отцы-основатели Исламского государства видели свидетельства близкого конца света повсюду. Они ожидали появления Махди — мессианской фигуры, предназначенной вести мусульман к победе перед концом света — в течение года. Влиятельные иракские исламисты предупреждали бен Ладена в ещё в 2008 году о том, что группой управляют фанатики-миллиенаристы, которые «всё время говорят о Махди и обсуждают стратегические решения» исходя из его скорого появления. «Аль-Каиде пришлось писать письма (этим лидерам) и требовать прекратить».

Исламское государство придаёт очень большое значение сирийскому городу Дабик поблизости от Алеппо. честь него назван пропагандистский журнал ИГ; завоевание стратегически бесполезного городка и равнин вокруг него (дорого обошедшееся) отмечали с безумной помпой. Утверждают, что именно здесь, по словам Пророка, армии Рима разобьют свой лагерь. Армии ислама выйдут им навстречу, и Дабик станет для Рима новым Ватерлоо или Энтитемом.

Исламское государство взяло Дабик и теперь ожидает прихода туда врага, поражение которого начнёт обратный отсчёт до апокалипсиса. Западные медиа часто пропускают ссылки на Дабик, не замечая их за мрачными сценами казней. «Вот мы хороним первого американского крестоносца в Дабике, с нетерпением ожидая прихода ваших армий», — говорит палач в маске, показывая отрубленную голову Питера (Абдул Рахмана) Кэссига, работника гуманитарной миссии, которого держали в плену больше года. Когда во время декабрьских сражений в Ираке моджахеды сообщали (вероятно, по ошибке) о встреченных в бою американских солдатах, твиттер ИГ заходился в радостных судорогах, как истомившийся хозяин вечеринки при виде первых гостей у своей двери.

После битвы при Дабике  халифат распространится и разграбит Стамбул. Некоторые верят, что он покроет всю Землю, но этот прилив может остановиться сразу за Босфором. Затем придёт антимессия, известный в мусульманской эсхатологии как Даджаль, из Хорасана на территории современного Ирана. Он убьёт множество воинов халифата, но пять тысяч уцелеют и будут окружены в Иерусалиме. Когда Даджаль приготовится к последнему штурму, вернётся Иисус, — второй из самых почитаемых в исламе пророков — насадит его на копьё и поведёт мусульман к победе.

У Исламского государства впереди однозначно худшие дни. И они настали в октябре, когда именно российская авиация начала уничтожать лагеря боевиков – воинов Ислама и приостановила поток нелегальной нефти в Турцию.

IV. БОРЬБА

У идеологической чистоты ИГ есть одна выгодная сторона: она позволяет до некоторой степени предсказать поведение группировки. Усама бен Ладен редко бывал предсказуем. Он закончил своё первое телеинтервью загадкой. Петер Арнетт спросил его: «Каковы ваши дальнейшие планы?», на что бен Ладен ответил: «Вы узнаете о них из новостей, если на то будет воля Божья». Исламское государство, наоборот, открыто хвастается своими планами — не всеми, но в достаточной степени, чтобы, как следует прислушавшись, мы могли понять как оно собирается управлять и расширяться.

ИГ часто сравнивают с красными кхмерами, уничтожившими около трети населения Камбоджи. Но красные кхмеры получили место Камбоджи в ООН.

Очевидно, что Исламское государство будет связано своим радикализмом по рукам и ногам. Современная международная система, появившаяся на свет после Вестфальского мира 1648 года, опирается на готовность государств признавать границы, пусть и неохотно. Для Исламского государства такое признание означает идеологическое самоубийство. Другие исламисты, например, ХАМАС и «Братья-мусульмане», погрязли в демократии и поддались на соблазны членства в международном сообществе, включая сюда и место в ООН. Переговоры и уступки иногда работали даже с Талибаном. (Афганистан при талибах обменивался посольствами с Саудовской Аравией, Пакистаном и ОАЭ, что в глазах ИГ обнуляет авторитет Талибана). Для ИГ всё это не варианты и возможности, а акты вероотступничества.

Соединённые Штаты и их союзники отреагировали на появление Исламского государства слишком поздно и с видимым замешательством. Амбиции и приблизительные стратегические цели группировки были ясны из болтовни в социальных сетях ещё в 2011 году, когда ИГ ещё было одной из множества террористических групп и не доросло до массовых убийств. Аднани, спикер группировки, уже тогда сообщал своим последователям, что амбиция ИГ — «восстановление исламского халифата», а затем обещал близкий конец света, добавляя, что «осталось уже недолго». Багдади в 2011 году уже называл себя «предводителем правоверных», титулом халифов прошлого. Аднани объявил, что движение «готово перекроить мир по заветам коранической методологии халифата», «наша цель — Исламское государство, которое не признаёт границ, построенное на методологии Пророка». К тому времени бойцы ИГ уже взяли Ракку, сирийскую региональную столицу с населением около полумиллиона человек, и в их ряды начало вступать значительное число иностранных добровольцев, услышавших пропагандистский призыв.

Если бы при желании американского президента удалось распознать намерения ИГ раньше и понять, что вакуум в Сирии и Ираке даст им достаточно места для их осуществления, была возможность хотя бы заставить Ирак укрепить границу с Сирией и заранее договориться с суннитами. По крайней мере, это позволило бы избежать электризующего пропагандистского эффекта от провозглашения халифата сразу после взятия третьего по размеру города Ирака. При этом всего за год до того Обама сообщил в интервью The New Yorker, что считает ИГ младшим партнёром Аль-Каиды. «Команда юниоров может натянуть форму Lakers, но это не значит, что один из них Кобе Брайант», заметил тогда президент США.

Первый опыт сбил спесь. Теперь а приходится воевать с ИГ руками курдов и иракцев, а также при помощи регулярных авиаударов. До сих пор эта стратегия не смогла сдвинуть Исламское государство там, где у него есть крупные территории. С другой стороны, она не даёт ИГ начать прямой штурм Багдада и Эрбиля, чтобы затем вырезать шиитов и курдов.

Некоторые западные наблюдатели призывают к эскалации конфликта. Обычные голоса правых интервенционистов (Макс Бут, Фредерик Каган) требуют высадки десятков тысяч американских солдат. От этих призывов не стоит отмахиваться слишком легко: действительно, откровенно геноцидальная организация практически стучится к своим потенциальным жертвам в дверь, а на тех территориях, которые она уже контролирует, ежедневно совершаются массовые убийства.

Одним из способов разрушения контроля ИГ над умами своих сторонников было бы прямое военное поражение и оккупация частей Сирии и Ирака, сейчас находящихся под управлением халифата. Аль-Каида невыводима, потому что может, как таракан, выживать в подполье. У Исламского государства нет такой способности. Потеряв Сирию и Ирак, оно прекратит быть халифатом. Халифаты не могут существовать в подполье, потому что власть над территорией — одно из обязательных условий их существования: отнимите у них территорию, и клятвы верности больше ничего не значат. Конечно, бывшие вассалы могут продолжить нападать на западный мир и отрезать головы своим врагам сами по себе, как фрилансеры. Но пропагандистская ценность халифата исчезнет, а с ней и религиозная обязанность переселяться на территорию халифата и служить ему. Исламское государство одержимо Дабиком, и в случае полномасштабного американского вторжения наверняка, попытается вести там правильную войну. Если ИГ придёт под Дабик в полном составе и будет разбито, оно может больше никогда не оправиться от этого удара.

Вместе с тем риски, которые несёт эскалация, огромны. Главный сторонник американского вторжения — само Исламское государство. На записях казней палач в чёрной маске обращается лично к президенту Обаме, называя его по имени. Америку явно хотели бы втянуть в войну. Вторжение будет большой пропагандистской победой джихадистов по всему миру: вне зависимости от того, принесли они халифу бай’а или нет, они верят, что США собирается устроить новый крестовый поход и уничтожить всех мусульман. Новое вторжение и новая оккупация укрепят это подозрение и увеличат поток добровольцев. Добавьте сюда  прошлый печальный опыт оккупации — и появится повод для сомнений. ИГ, в конце концов, появилось только потому, что предыдущая оккупация создала место для Заркави и его последователей. Кто может предсказать последствия ещё одной запоротой работы?

Учитывая всё, что известно об Исламском государстве, медленно обескровить его при помощи авиаударов и прокси-войн — лучший из плохих вариантов. Ни курды, ни шииты никогда не смогут подчинить себе все суннитские территории — во-первых, их там ненавидят, а во-вторых, у них нет аппетита на такие авантюры. Но они способны остановить расширение Исламского государства. И с каждым месяцем неудачного расширения ИГ будет всё меньше напоминать завоевательное государство пророка Мухаммеда и всё больше — очередное ближневосточное правительство, неспособное принести своему народу мир и процветание.

Гуманитарная цена существования Исламского государства велика. Но угроза от него миру не меньше, чем может показаться людям, привыкшим смешивать его с Аль-Каидой. Аль-Каида уникальна среди джихадистских группировок как раз своей фиксацией на «дальнем враге» (Западе); другие джихадисты в основном озабочены более насущными проблемами. Это особенно справедливо в случае ИГ как раз благодаря идеологии. Исламское государство окружено врагами, и хотя его лидеры и желают зла Америке, их гораздо больше волнует введение шариата на территории халифата и расширение его земель. Багдади этого не скрывает: в ноябре он велел своим людям в Саудовской Аравии «разобраться сначала с рафида [шиитами] …затем с аль-Сулул [суннитскими сторонниками саудовской монархии] …прежде чем браться за крестоносцев и их базы».

Иностранные добровольцы (и их семьи) едут в Сирию по билету в один конец: они хотят жить при истинном шариате, и многие ищут мученичества. Доктрина требует от правоверных жить под властью халифата если это вообще возможно. На одном из менее кровавых видео группа джихадистов сжигает свои французские, британские и австралийские паспорта. Слишком эксцентричный жест для людей, которые теоретически хотели бы вернуться и взорвать себя в очереди в Лувр или взять в заложники ещё одну полную людей кондитерскую в Сиднее.

Несколько «одиноких волков» из числа сторонников ИГ действительно атаковали цели на Западе, будут и новые теракты. Но эти террористы в основном были раздражёнными одиночками, которым не удалось уехать в Исламское государство из-за конфискованных паспортов или других проблем. Исламское государство публично одобряет эти атаки, но оно пока не спланировало и не профинансировало ни одну из них (парижский расстрел Charile Hebdo был в основном операцией Аль-Каиды). Во время декабрьского визита в Мосул Юргену Тоденхоферу удалось побеседовать с упитанным немецким джихадистом и спросить, не вернулся ли кто-нибудь из его товарищей в Европу с намерением устроить теракт. Этот джихадист считал вернувшихся неудачниками, а не солдатами. «Вообще-то уехавшие из Исламского государства должны покаяться в своём отъезде», сказал он. «Им нужно серьёзно задуматься о своей вере».

Правильным образом сдерживаемое Исламское государство, скорее всего, разрушит себя само. У него не может быть союзников, идеология это гарантирует. Территория, которую оно контролирует, обширна, но в основном бедна и безлюдна. Чем сильнее оно будет стагнировать и усыхать, тем слабее будет его претензия на роль исполнителя божественной воли и провозвестника апокалипсиса, тем меньше верующих будет туда переселяться. Затем наружу начнет просачиваться информация о нищенском существовании, и радикальные исламисты по всему миру будут дискредитированы: вот самая усердная в истории попытка насильственно установить шариат. Вот так это выглядит.

Как бы то ни было, смерть Исламского государства вряд ли будет быстрой, и многое может за это время пойти не так: если ИГ удастся получить присягу от Аль-Каиды — и в одночасье увеличить единство своих сторонников — оно может превратиться в опаснейшего врага. К счастью, раскол между ИГ и Аль-Каидой за последние несколько месяцев, кажется, только вырос; в декабрьском номере «Дабик» опубликована длинная статья перебежчика из Аль-Каиды, в которой тот ругает свою прежнюю группировку за разложение и неэффективность, а Завахири называет слишком далёким от народа и никуда не годным лидером. Но мы должны внимательно следить за ситуацией и опасаться примирения.

Однако если не случится этой или похожей катастрофы или не возникнет угрозы падения Эрбиля, масштабное наземное вторжение наверняка только ухудшит положение дел.

V. CПОР

Можно было бы легким и даже обезоруживающим образом объявить проблему ИГ «проблемой неправильного ислама». Любая религия открыта для интерпретации, и сторонники Исламского государства выбрали совершенно определённую версию. И в то же время просто объявлять Исламское государство недостаточно исламским контрпродуктивно, особенно если мусульмане, услышавшие его призыв, читали священные тексты и находили там прямое одобрение многим практикам ИГ.

Мусульмане могу сказать, что рабство незаконно сейчас, и что распинать людей неправильно на текущем историческом этапе. Многие так и говорят. Но они не могут полностью осудить рабство и распятие, не противореча Корану и примерам из жизни Пророка. Единственная принципиальная позиция, которую может занять мусульманский противник ИГ — это сказать, что некоторые ключевые тексты и священные поучения ислама больше не действуют. И это будет актом вероотступничества.

Идеология Исламского государства имеет мощную власть над умами определённого типа людей. Лицемерие и двусмысленность жизни перед её лицом исчезают. Немусульмане не могут указывать мусульманам, во что им верить. Но мусульмане очень давно обсуждают такие вопросы между собой. Есть, однако, ветвь ислама, которая предлагает радикальную альтернативу Исламскому государству — такую же бескомпромиссную, но с противоположным знаком. этой ветви находят себя многие мусульмане, к счастью или к несчастью одержимые желанием исполнять предписания раннего ислама в каждой запятой. Сторонники ИГ знают, как реагировать на мусульман, игнорирующих отдельные места в Коране: такфир и злая издёвка. Но есть ещё мусульмане, которые читают Коран не менее усердно, чем они, представляя тем самым настоящую идеологическую угрозу.

Багдади - салафит. «Салафит» сейчас часто означает террориста, не в последнюю очередь потому, что многие вполне реальные террористы гордо шли в бой под салафитским флагом. Но большинство салафитов на самом деле не джихадисты. Они вполне преданы расширению Дар аль-Ислам, «земли ислама», и может быть даже со всеми положенными зловещими атрибутами вроде рабства и отрубания рук — но когда-нибудь потом. Их первый приоритет — личное очищение и религиозное созерцание, и всё, что вредит этим целям, — включая сюда войну и беспорядки, которые нарушат их распорядок, состоящий из молитв и чтения — они считают запретным.

Богословская альтернатива Исламскому государству существует — она так же бескомпромиссна, но делает из ислама строго противоположные выводы. Большинство салафитов  верит, что мусульманин обязан устраниться от политики. Эти «тихие»Â  салафиты, как их ещё называют, согласны с ИГ в том, что нет никакого закона, кроме божественного, и избегают вещей вроде выборов и политических партий. Но они трактуют кораническое осуждение раздора и хаоса как указание подчиняться почти любой власти, включая и греховную. «Пророк сказал: пока правитель не впадает в явное безбожие (куфр), повинуйся ему». Во всех классических «книгах веры» социальные революции осуждаются. «Тихим» салафитам строго запрещено разделять мусульман между собой — например, через массовые отлучения.

«Тихие» салафиты верят, что мусульманин должен направлять усилия на очищение своей собственной жизни — молитву, ритуал, гигиену. Исламское государство, конечно, согласилось бы с данным утверждением, и добавило при этом, что бог отметил Багдади. ИГ ненавидит подобные разговоры, и его фанбои в твиттере часто издеваются над «тихими» салафитами. Они называют их «менструальными салафитами», намекая на запутанные рассуждения о том, когда именно женщину нужно считать нечистой и о других маловажных сторонах жизни. «Нам срочно необходима фетва о том, харам ли кататься на велосипеде по Юпитеру», — сухо пишет один из них. — «Вот чем должны заниматься ученые. Это важнее, чем дела уммы».

Тем не менее «тихие» салафиты могли бы стать исламским противоядием против джихадизма в стиле Багдади. Людей, ищущих в вере повода для драки, невозможно удержать от джихадизма, но мусульмане, стремящиеся главным образом к ультраконсервативной, бескомпромиссной версии ислама, могли бы найти здесь альтернативу. Это не умеренный ислам; большинство мусульман сочло бы его экстремальным. Это, однако, форма ислама, которую буквалисты не могут назвать лицемерной или святотатственно очищенной от неудобств. Лицемерие — грех, которого идеологизированная молодёжь не терпит.

А вот западным политикам, пожалуй, стоило бы воздержаться от участия в богословских спорах совсем. Барак Обама сам забрёл на территорию такфири, объявив Исламское государство «не исламским» — ирония здесь, разумеется, в том, что он сам, немусульманин и сын мусульманина, формально являющийся вероотступником, объявил других мусульман вероотступниками. Такие случаи вызывают у джихадистов смех.

Большая часть мусульман всё-таки оценила намерения Обамы: президент попытался защитить их одновременно и от Багдади, и от немусульман-шовинистов, готовых обвинить их во всех смертных грехах. Но большинство мусульман на самом деле не хочет присоединяться к джихаду. А те, кто хотел бы это сделать, только укрепились в своём убеждении: Америка лжет о вере ради собственной выгоды.

В узких границах своего богословия Исламское государство бурлит живой, даже творческой энергией. За их пределами, однако, царят тишина и безмолвие: жизнь как послушание, порядок и предопределение. «Флаг пророка Мухаммеда будет поднят над Белым домом». А есть ли угроза Монголии  от «ИГ»? Есть. Ведь Монголия расположена на  Азиатском континенте, а руки  у  сторонников исламского государства  длинные. До США не  доберутся,  далеко и небезопасно, так до Монголии тут не так и далеко.

Кое-кто  может наслаждаться их обществом до определённого предела — в порядке стыдного интеллектуального развлечения. В рецензии на «Майн Кампф» в марте 1940-го Джордж Оруэлл признавался, что «никогда не был способен испытывать неприязнь к Гитлеру»; что-то в этом человеке было от несправедливо обиженного, даже когда его цели были трусливы или отвратительны. «Если бы ему надо было убить мышь, он сумел бы создать впечатление, что это дракон». Люди Исламского государства производят похожее впечатление. Они верят, что участвуют в войне, которая больше, чем их собственные жизни, и что быть случайно сметёнными в этой драме, погибнуть на праведной стороне — это привилегия и счастье, в особенности если это одновременно тяжкий крест.

«Фашизм, — продолжает Оруэлл, — психологически гораздо более действенен, чем любая гедонистическая концепция жизни. …В то время как социализм и даже капитализм, хотя и не так щедро, сулят людям: „У вас будет хорошая жизнь“, Гитлер сказал им: „Я предлагаю вам борьбу, опасность и смерть“; и в результате вся нация бросилась к его ногам. …Нам нельзя недооценивать эмоциональную силу такого призыва».

В случае с ИГ следовало бы добавить сюда религиозную или даже интеллектуальную привлекательность. Исламское государство считает неизбежное исполнение своих пророчеств предметом догмы; это ясно демонстрирует нам, какой волей к победе обладает наш враг. Он с радостью готовится встретить своё почти поголовное истребление и даже в окружении верить в божественное избавление как награду за следование заветам Пророка. Идеологические приёмы могут убедить некоторых потенциальных рекрутов в ложности доктрины ИГ, военные средства могут ограничить казни и ужасы. Но в остальном с людьми, которых так тяжело переубедить, можно сделать очень мало. Это будет долгая война — пусть и не до конца времён.

По материалам сайта   The Atlantic подготовил Дмитрий СОКОЛОВ.

 

Цаг агаарын мэдээ